მიშა

უი ლომსაც ჰანტერი გამხდარა ძლივს არ გეღირსა? გილოცავ :D

უი დათო ჰანტერობას გილოცავ :bliss:

Bold, Italic და ფერები იყოს ჩასმადი. არ ჯდებოდეს მხოლოდ ლინკი, სურათები და მისთანები. ჩემი აზრი ასეთია.

თანამედროვე აღარ, ძველი უკვე :D

880$ :drug:

ადმინისტრაციისგან იყო თხოვნა დამეწერა PCIe სლოტზე მომუშავე SSD-ებზე...სამწუხაროდ ამ ტიპის SSD-ებში საკმაო მრავალფეროვნებაა და ერთმნიშვნელოვნად მხოლოდ იმის თქმა შეიძლება, რომ ეს არის ჩვეულებრივი SSD-ები, რომლებსაც აქვთ PCIe სალტის მხარდაჭერა (ზოგს x8, ზოგს x16) და ამ სალტის გამტარობის წყალობით დიდად იზრდება მათი სიჩქარე. მოკლედ მე ქრონოლოგიურად ჩამოვთვლი და დავახასიათებ რამდენიმე PCIe SSD-ს და დასკვნები თავად გამოიტანეთ... 2009 წლის მარტში კომპანია OCZ-მ წარმოადგინა თავისი "Z Drive". წაკითხვა/ჩაწერის სიჩქარე 600/500MB/s-ა. ამ SSD-ს არაფერი განსაკუთრებული არ აქვს, ის 4 ცალი 256GB-იანი MLC ტიპის SSD-სგან შედგება, რომელთაგან ერთი "master" არის, დანარჩენი 3 კი "slave". დრაივს 256MB DDR2 მეხსიერებაც აქვს, რომელიც ჩაწერა-წაშლის დროს ბუფერის ფუნქციას ასრულებს და იცავს SSD-ს შეცდომების გაპარვისგან. სხვათაშორის ამ SSD-დან "დაბუთვაც" შეიძლება , ოღონდ როგორ ახერხებს ამას PCIe-დან, არ ვიცი და არც არსად წერია . კომპანია უკვე მუშაობს მის 4TB-იან ვერსიაზე, ხოლო 1TB-იანის შეძენა აშშ-ში 1500-დან 2000 დოლარამდე დაგიჯდებათ...ამას პლიუს შიპინგი, მიპინგი და .... ამავე წლის მარტში კიდევ ერთი SSD გამოვიდა, სახელწოდებით HP StorageWorks IO Accelerator. ეს დრაივი PCIe x4 ინტერფეისს იყენებს და მეხსიერების გაცვლის სიჩქარე 800MB/s აქვს. ლატენტურობა - 50 მიკროწამი. აგებულია SLC NAND ჩიპებზე. აქვს PCIe-სთან პირდაპირ დაკავშირებული კონტროლერი (სურათზე - რადიატორის ქვეშ). გამოიყენება სერვერებისთვის. არ აქვს Boot ფუნქცია. აპრილში აშშ-ში გამოუშვეს Texas Memory System RamSan-620 450GB ტევადობით. ეს საკმაოდ საინტერესო SSD-ა, რადგან იყენებს SLC FLASH მეხსიერებას, PCIe x4 ინტერფეისს და შეიძლება გაერთიანდეს რამდენიმე SSD-ს ბლოკში, როგორც ამ მოწრიპულ სურათზე ჩანს: ამ შემთხვევაში ინფორმაციის გადაცემისთვის უკვე ოპტიკურბოჭკოვანი სისტემა InfiniBand გამოიყენება. უბრალო, 1 ცალი RamSan-620 კი აი ასე გამოიყურება: მას აქვს Ecc სისტემა (შეცდომების გასწორების), 700MB/s გარე გადაცემის სიჩქარე, 120000 შიდა IOPS (Input/Output Operations Per Second) და RAID ტექნოლოგიის მხარდაჭერაც კი. მოკლედ გაშანშალებული სერვერია რა... საინტერესო ექსპერიმენტია Ddrdrive x1 - SSD, რომელიც იყენებს როგორც DRAM , ასევე NAND ჩიპებს. როგორც უკვე იცით, DRAM მეხსიერებას რეფრეშერი ჭირდება, NAND-ს კი - არა. საინტერესოა როგორაა DRAM-ის პრობლემა მოგვარებული ამ SSD-ში, ფაქტია, რომ DRAM-იც ინფორმაციის შესანახად გამოიყენება. სამწუხაროდ ვერანაირი ინფორმაცია ვერ მოვიპოვე იმის გარდა, რომ მას აქვს რაღაც განსაკუთრებული კონტროლერი (ალბათ ზესაიდუმლო ) Backup ფუნქციით, რომელიც როგოღაც ახერხებს შეინახოს ინფორმაცია და დაიცვას იგი წაშლისგან DRAM-ის გათიშვის შემდეგაც კი. SSD-ს აქვს მაღალსიჩქარიანი IOPS (Input/Output Operations Per Second), რომელიც ძირითად I/O ოპერაციების ამაჩქარებლად გამოიყენება. სურათებზე თქვენ ხედავთ Ddrdrive x1-ის წარმადობის შედარებას სხვა SSD-ებთან. ჩაწერა წაკითხვა დრაივის ტევადობა მხოლოდ 8GB-ა. აქედან 4GB DRAM მეხსიერებაა, ხოლო დანარჩენი 4- NAND. მცირე ტევადობა მაფიქრებინებს, რომ ამ SSD-ს მიზანი სულაც არ არის სერიაში გასვლა (უახლოეს მომავალში მაინც). ესეც მისი სურათი აი ამ SSD-ს მგონი ყველა იცნობთ - PhotoFast-ის "საოცრებას" 1000MB/s გადაცემის სიჩქარე აქვს x8 PCIe სლოტის გავლით. მასაც, როგორც OCZ-ს Z-Drive-ს, აქვს 256MB DDR2 მეხსიერება შეცდომების გასწორებისთვის. 1TB ვერსია 4500$ ღირს (მახსოვს რა ამბავი იყო ამ სიახლეზე ორიოდე თვის წინ ), ხოლო შედარებით ხელმოკლე მყიდველებს შეუძლიათ 1600 დოლარად შეიძინონ 128GB-იანი ვერსია. დაბოლოს, წარმოგიდგენთ დღესდღეობით ყველაზე სწრაფ SSD-ს - Fusion ioDrive Duo. მას აქვს 1.5GB/s წაკითხვის სიჩქარე, 1.4GB/s ჩაწერის სიჩქარე და 200000 IOPS. მისი ტევადობა 640GB-ა. აქვს RAID-1 მხარდაჭერა, Ecc და Boot ფუნქცია და ჯერ-ჯერობით საუკეთესოა სისწრაფეშიც. თუ სადმე გადააწყდით მითხარით, რომ ვიყიდო იმედია ჩემი ნაღლაბუცები თემა ოდნავ მაინც დააკმაყოფილებს თქვენს ინტერესს...

დღითიდღე უფრო პოპულარული ხდება SSD-ები და ალბათ მათზე გადასვლასაც დავიწყებთ მალე. ამიტომ ვთარგმნე ეს სტატია, სადაც ავტორები ცდილობენ საუკეთესო SSD შეარჩიონ. "კონკურსში" შემდეგი SSD-ები იღებენ მონაწილეობას: 1.Corsair P128 – 128 GB 2.5"-იანი ლითონის კარკასის მქონე SSD 128GB საპასპორტო ტევადობით. მას აქვს SAMSUNG-ის ფირმის კონტროლერი და 128MB DRAM კეში. ჩაწერა/წაკითხვის სიჩქარე უდრის 180/220MB/s. ტესტში მონაწილე SSD-ს ტევადობა 119GB-ია. გარანტია - 2 წელი. ფასი - 345$. 2.Crucial M225 - 128 GB ესეც 2.5"-იანი SSD-ა,DRAM კეში 64MB-ს უდრის, ჩაწერა/წაკითხვის სიჩქარე 190/250MB/s. მწარმოებელი 6-წლიან გარანტიას იძლევა მასზე. ამ SSD-ს რეალური ტევადობაც 119GB-ა. ფასი - 329$. 3.OCZ Vertex Turbo - 120GB 2.5" SSD, ჩაწერა/წაკითხვის სიჩქარეები - 200/270MB/s. გარანტია- 3 წელი (ხელად სახლში არ მედოს ). ფასი - 379$. ესეც შედარებითი დახასიათება. P.S. ცხრილში Intel-ის SSD-ც არის მოყვანილი. სატესტო სისტემა: Intel X25-M SATA2 SSD 80 GB 8820firmware Corsair P128 – 128GB 18C1Q Firmware Crucial M225 128GB 1571 Firmware OCZ Vertex Turbo 128GB 1.0 Firmware Western Digital RaptorX SATA 150 GB Intel i7-975EE Nvidia GeForce GTX 295 3x2Gb Corsair Dominator 1600MHz 8-8-8-24-2T Foxconn Blood Rage Motherboard Samsung SyncMaster XL30 BFG EX-1200 PSU Sony BDU-X10S Blu-Ray Drive Tenda Wireless N USB stick Arctic Cooling MX-2 Paste CoolIT Domino ALC Windows 7 Ultimate 64Bit Forceware Release 186.18 DirectX 9.0c/DirectX 10 Adobe Media Encoder Black Magic Disk Speed Test Sisoft Sandra Business Pro Crysis Warhead ახლა კი ბენჩების შედეგები ვნახოთ: Sisoft Sandra-ს ბენჩი Black Magic Disk Speed-ის ბენჩი Adobe Media Encoder Music Encoding Crysis Warhead ჩატვირთვის დრო Windows-ის ჩატვირთვის დრო (ჩვენი საყვარელი "7" ) 1.1GB ზომის ფაილის კოპირება 17.4GB ზომის ფაილის კოპირება ამ სამ SSD-ში საუკეთესოს არჩევა თქვენთვის მომინდვია, ერთი რაც მინდა ვთქვა ისაა, რომ ჩემი აზრით Corsair უდავო ლიდერია ამ სამეულში. გულს მწყვეტს მხოლოდ მისი მცირე საგარანტიო ვადა.

დაახლოებით ერთი თვის წინ (არც კი) კომპანია Nikon-მა წარმოგვიდგინა თავისი ახალი, საწყისი დონის პროფესიონალური ფოტოკამერა D3100, რომელიც თავისი მონაცემებით როგორც D3000-ს, ასევე D5000-საც ჯობნის. მაშინ ბევრს დაგვებადა კითხვა, თუ რატომ არ დაარქვეს ორივე ზემოხსენებულ კამერაზე ძლიერს მაგალითად D7000. ნიკონმა კითხვაზე პასუხი გუშინ გაგვცა, როდესაც წარმოგვიდგინა ახალი ფოტოკამერა D7000. ერთი რამ, რაც მართლა ძალიან მომეწონა, არის "მტკიცე შენადნობისგან" დამზადებული კორპუსის ძირითადი ნაწილი. მას ახალი, გადამუშავებული CMOS სენსორი აქვს 16.2 მეგაპიქსელი გარჩევადობითა და Nikon DX (ანუ იგივე APS-C) ფორმატით. შუქმგრძნობელობა ISO 100-6400-ის ფარგლებშია, თუმცა ფართოვდება 25600-მდე. პროცესორი Expeed 2 "არნახულ სისწრაფეს", "უკეთესი ხარისხის ფოტოებს" და "მრავალფუნქციურობას" გვპირდება. მთლიანად გადამუშავდა ავტოფოკუსის სისტემა. მას ახლ 11-ის ნცვლად 39 ფოკუსის წერტილი აქვს და თუ ნორმალურად იმუშავა, შეიძლება მართლაც არნახული სიმკვეთრის ფოტოები გადაგაღებინოთ. ჩამკეტი 1/8000 წამაინი ექსპონირების საშუალებას გაძლევთ. აქვს 150000 ციკლიანი სიცოცხლის ხანგრძლივობა. მიყოლებით გადაღება ახლა უკვე კადრში 6 წამის სიჩქარით შეგიძლიათ. ხედის მაძიებელი კადრის თითქმის 100%-ს ფარავს (ზუსტად "თითქმის 100%"-ს აცხადებენ), რაც დამატებით სიზუსტეს მოგცემთ. თუკი მაძიებლის გამოყენება არ გიყვართ, თქვენთვის გათვალისწინებულია პირდაპირი ხედის სისტემა. მას აქვს კონტრასტული ავტოფოკუსი და სახის აღმომჩენი ფუნქცია (35 სახეს 0.08 წამში აღმოაჩენსო. საინტერესო იქნებოდა შეგვემოწმებინა), მოძრავი ფოკუსის ფუნქცია (თუკი ფოკუსირების ობიექტი მოძრაობს, ფოკუსიც მასთან ერთად მოძრაობს). პირდაპირ რეჟიმში გამოსახულების მაღალ ხარისხს 3-დუიმიანი LCD დისპლეი უზრუნველყოფს 920000 წერტილით და 170-გრადუსიანი ხედვის კუთხით. "არაფოტო" ფუნქციებში შედის Full HD D-Movie ფორმატის ვიდეოგადაღება და მისი კამერაშივე რედაქტირების შესაძლებლობა. გათვალისწინებულია მიკროფონის შტეკერი, ხმის მაღალი ხარისხით ჩასაწერად და HDMI კონექტორი იმისთვის, რომ მაღალი ხარისხით შეძლოთ გადაღებული ვიდეოს ჩვენება. სიახლეა ინფორმაციის შენახვის სისტემაშიც - Twin SD სისტემის დახმარებით კამერაში ერთდროულად ორი SD ბარათის მოთავსება და გამოყენება შეგიძლიათ. მწარმოებლის განცხადებით კამერა თავსებადია "Nikon-ის უამრავ ობიექტივთან და აქსესუართან". D7000 ამა წლის ოქტომბერში გამოვა გაყიდვაში და 18-105მმ-იანი "სტანდარტული" ობექტივით 1500 აშშ დოლარი ეღირება. ფასის (და ყველა მახასიათებლის) მიხედვით, ეს საშუალო დონის პროფესიონალური ფოტოკამერაა. ვნახოთ როგორ წარმოაჩენს თავს...

დღეისთვის მეორე ფოტოსიახლე ეხება Samsung-ს, რომელმაც კომპაქტური ჰიბრიდი წარმოგვიდგინა. მას NX100 ჰქვია, 280 გრამს იწონის და დიზაინით "რეტრო" ფოტოაპარატს მოგვაგონებს. აღჭურვილია APS-C ფორმატის 14.6 მეგაპიქსელიანი სენსორით, რომლის შუქმგრძნობელობის დიაპაზონი ISO 100-6400-ის ფარგლებშია. იღებს 720p ფორმატის ვიდეოს. აღჭურვილია 3 დუიმიანი OLED დისპლეით. კომპლექტში მოყვება ორი ობიექტივი. ერთი ფიქსირებულფოკუსიანი 20მმ-იანი f2.8 ობიექტივი და ერთიც 20-50მმ-იანი f3.5-5.6 ობიექტივი. ფასი და მისთანები ჯერ-ჯერობით ცნობილი არ არის, ამიტომ მოგიწევთ მხოლოდ სურათებით დაკმაყოფილდეთ:

დღეისათვის ბოლო სიახლე გახლავთ Canon-ის "Super Zoom" კლასის ჰიბრიდი PowerShot SX30IS. მას 1/2.3" ფორმატის CCD ტიპის 14 მეგაპიქსელიანი სენსორი აქვს, რომელსაც ISO 80-1600 დიაპაზონის შუქმგრძნობელობა აქვს. შეუძლია გადაიღოს 720p @ 30fps ხარისხის ვიდეო, ან JPEG ფორმატის ფოტოები. 2.7 დუიმიანი მბრუნავი დისპლეი 230000 წერტილიანია, დამზადებულია TFT ტექნოლოგიით. კამერა 600 გრამს იწონის, რაც მას საწყისი დონის პროფესიონალურ ფოტოკამერებთან აყენებს, თუმცა ამ კამერის მთავარი ღირსება ოცდათხუთმერტჯერადი გადიდების მქონე ობიექტივია. მისი ფოკუსური მანძილის დიაპაზონი 35მმ-იანი კამერის ექვივალენტში 24-840მმ-ს უდრის. დიაფრაგმა f2.8-5.6 კოეფიციენტის მქონეა, რაც კარგი ფოტოების გადაღების საშუალებას მოგცემთ როგორც ცუდი, ასევე კარგი განათებისას... ობიექტივი აღჭურვლია "მოძრავლინზიანი" გამოსახულების სტაბილიზაციის მექანიზმით, თუმცა ასეთი "ზუმის" მქონე კამერისთვის შტატივი მაინც დაგჭირდებათ.

მესამე სიახლე Canon-ს ეხება, ამიტომ ანუბისი გადამალეთ კომპანია Intel-ის ექვივალენტმა ციფრულ ფოტოსამყაროში, ანუ Canon-მა წარმოგვიდგინა ახალი კომპაქტური ფოტოკამერა G12. 400-გრამიანი კამერა "კომპაქტურად" არის მოხსენიებული იმიტომ, რომ დასაკეცი ობიექტივი აქვს. G12-ს აქვს ISO 80-3200 შუქმგრძნობელობის დიაპაზონის მქონე 1/1.7" ტიპის 10 მეგაპიქსელიანი CCD სენსორი, 2.8 დუიმიანი მოძრავ-მბრუნავ-გასკვანჩული LCD დისპლეი, 720p ვიდეოს, HDR ფოტოების და თვით RAW ფორმატში გადაღების საშუალებაც. ექსპონირება 15 წამიდან 1/4000 წამამდეა შესაძლებელი. ფოკუსირება 9 წერტილზე ხდება. რათქმაუნდა პასიურად. სხვათა შორის G12-ს ფოკუსის ხელით გასწორებაც ძალუძს (ასეთ რამეს სხვა კომპაქტურ კამერებზე იშვიათად შეხვდებით).

დღეს, ჩემო საყვარელო ფორუმელებო ვასრულებ ერთ-ერთი თქვენგანის, საკმაოდ დასაფასებელი კაცის თხოვნას და გთავაზობთ სტატიას ციფრულ კამერებზე. ბატონო ვ., იმედია თქვენი ცნობისმოყვარეობა დაკმაყოფილებულ იქნება ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- რათქმაუნდა ყველამ იცით რა არის ციფრული კამერა, მაგრამ მაინც მოვიყვან სამეცნიერო "დეფინიციას": ციფრული კამერა არის კამერა, რომელიც იღებს ვიდეოს ან/და ფოტოებს გამოსახულების ელექტრონული სენსორის მეშვეობით. არსებობს ციფურლი კამერების სამი სახე: Point-and-shoot, SLR/DSLR და Bridge Camera. მე სამივე მათგანს სათითაოდ განვიხილავ, მაგრამ მანამდე ჩემი სტატიების განუყოფელი ნაწილი (რომელიც ყელში გაქვთ ამოსული)... 1. ცოტა რამ ისტორიიდან. ციფრულ კამერებს განვითარების არც ისე დიდი და მრავალეტაპიანი პერიოდი აქვთ გამოვლილი, ამიტომ სტატიის ეს ნაწილი პატარა იქნება. გთხოვთ იქონიოთ მოთმინება და წაიკითხოთ ... პატენტი ციფრული კამერის სენსორზე 1970 წელს გაიცა. 1975 წელს, ფირმა Kodak-ის ინჟნერმა, სტივ სასონმა შექმნა პირველი ციფრული კამერა, რომელიც იმ დროისთვის ახალთახალ, Fairchild Semiconductor-ის წარმოების CCD სენსორს იყენებდა გამოსახულების "დასაჭერად". კამერა 3.6 კილოგრამს იწონიდა, ჰქონდა 0.01 მეგაპიქსელი გარჩევადობა და ერთი კადრის დაჭერას, ანუ ფაქტობრივად სურათის გადაღებას, 23 წამს ანდომებდა. ეს "სურათი" შავ-თეთრი იყო და მაგნიტოფონის კასეტის მსგავს კასეტაზე იწერებოდა. რასაკვირველია ეს კამერა გაყიდვაში არ გამოსულა, იგი წმინდა საექსპერიმენტო მოდელი გახლდათ. სურათზე ხედავთ ბატონ სასონს მის კამერასთან ერთად: როგორც ალბათ ზოგი თქვენგანი მიხვდებოდა, პირველ ციფრულ კამერებს სენსორი კი ჰქონდათ ელექტრონული, მაგრამ ინფორმაციას მაინც ანალოგურად ინახავდნენ. სასონის გამოგონებას 1981 წელს Sony Mavica (Mavica - Magnetic Video Camera) მოჰყვა. მის CCD სენსორს შეეძლო 570x490 პიქსელი გაფართოების გამოსახულების შექმნა, რომელიც იწერებოდა 2 დუიმიან დისკეტებზე (ე.წ. VF - Video Floppy). თითო დისკეტა 50 სურათს იტევდა. რათქმაუნდა დროთა განმავლობაში ტექნოლოგია წინ წავიდა და Mavica-მაც ევოლუცია განიცადა, მაგრამ მე მას აღარ შევეხები. სურათებზე ხედავთ Sony Mavica-ს და მისთვის განკუთვნილ VF-ს. როგორც ალბათ უკვე მიხვდით, არცერთი ზემოთხსენებული კამერა ციფრული არ ყოფილა. უფროსწორად, სენსორი კი ჰქონდათ ციფრული, მაგრამ ინფორმაციას ანალოგურად იწერდნენ და გადასცემდნენ. აი მართლა ციფრული კამერა კი 1988 წელს გამოჩნდა. ეს იყო Fuji DS-1P. მისი ნორმალური სურათის პოვნა ძალიან გამიჭირდა, ასე რომ მოიმარჯვეთ მიკროსკოპები და ისე შეხედეთ: სულ არ დავწერდი ამ კამერაზე არაფერს, მაგრამ მას 16MB (1988 წლისთვის მთელი 16MB) შიდა მეხსიერება ჰქონდა. სამწუხაროდ იგი არასდროს გამოსულა არც ამერიკულ, არც იაპონურ და საერთოდ არცერთ ბაზარზე. რაც შეეხება მარკეტინგულად წარმატებულ კამერას, იგი 1991 წელს გამოვიდა. ეს იყო Kodak DCS-100, რომელსაც 1.3 მეგაპიქსელიანი სენსორი ჰქონდა. ხოლო ფასი (არ მკითხოთ) 13000 დოლარი გახლდათ. ამ კამერას შეეძლო 600 ფოტოს JPG ფორმატში შენახვა. კიდევ ერთი საინტერესო ნიუანსი - კოდაკი თავის DCS-ებს Nicon-ს ამზადებინებდა. ერთ-ერთ ასეთ კოდაკ-ნიკონს სურათზე ხედავთ: შემდეგი გარღვევა (თუ რევოლუცია, თუ რაც ქვია) უკვე 1999 წელს მოხდა. ააბა ვინ მოახდინა ეს გარღვევა??? რათქმაუნდა Nikon-მა. მან გამოუშვა Nikon D1 - 2.74 მეგაპიქსელის მქონე მსოფლიოში პირველი DSLR (იხ. ქვემოთ) ტიპის ცვლადობიექტივებიანი ციფრული კამერა. მისი ფასი - 6000 დოლარი საკმაოდ მისაღები იყო პროფესიონალი ფოტოგრაფებისთვის. პროფესიონალური ციფრუკი კამერების ერა ოფიციალურად დადგა: 2. კამერების ტიპები როგორც უკვე ვახსენე, არსებობს კამერის სამი ტიპი. ახლა თითოეული მათგანი განვიხილოთ... Point-and-shoot კამერა ყველაზე იაფფასიანი კამერაა. იგი იყენებს თავისუფალ ლინზას, ან ავტოფოკუსს ფოკუსის გასასწორებლად. აქვს მუშაობის რამდენიმე რეჟიმი და განათების მოწყობილობა, რომელსაც მავანნი "სპიჩკას" (შეცდომით) ეძახიან, მავანნი "ვსპიშკას" (სწორად, მაგრამ რუსულად), ხოლო მე არ ვიცი რა ვუწოდო. თვითონ სახელწოდება Point-&-Shoot ცხადად მეტყველებს იმაზე, რომ კამერის სურათის გადასაღებად კამერის მიშვერისა და ღილაკზე ხელის დაჭერის გარდა არაფერია საჭირო. რათქმაუნდა ეს კარგია "ფოტოლამერებისთვის", მაგრამ "ფოტო-user"-ებისთვის - უკვე ცუდია. Bridge Camera ეს სწორედ ისაა, რაც მოყვარულ ფოტოგრაფებს (ფოტო-user) სჭირდებათ. ეს არის კამერა, რომელსაც რამდენიმე ფუნქცია (კონკრეტულად - ფოკუსის გასწორება, რეჟიმების შერჩევა, განათების რეგულირება და ა.შ.) 'ხელით მართვაზე" აქვს გადაყვანილი. ამასთან ერთად, დაჯილდოებულია ადამიანური, რამდენიმელინზიანი ობიექტივით, რომელიც უფრო ფართო გასაქანს აძლევს მოყვარულ ფოტოგრაფებს... მაგრამ . . . . . . მაგრამ ჭეშმარიტ "ფოტო-clocker"-ებს SLR/DSLR კამერის გარდა არაფერი სჭირდებათ. დიახ, ეს არის "სიამოვნების მწვერვალი", ანუ ის, რაც ოვერქლოქერებისთვის იქნებოდა "სისტემა გახსნილი მამრავლით და ულიმიტო FSB-თი, Cold Bug-ის და BSOD-ის გარეშე"... SLR/DSLR, ანუ single-lens reflex კამერები ძლიერ გვანან Bridge კამერებს "ხელით მართვაში", მაგრამ ერთი დიდი განსხვავებაც აქვთ - სენსორის მიერ "დანახული" კადრი პენტაპრიზმის საშუალებით პირდაპირ ფოტოაპარატის გამოსახულების მაძიებელში (პატარა ჭუჭრუტანაში, რომელშიც ფოტოგრაფი იყურება) ხვდება, ასე რომ გადაღებულ კადრს და ფოტოგრაფის ხედვას შორის არანაირი ცდომილება არ არის. თუკი თქვენს შორის არის ვინმე პროფესიონალი ფოტო-ქლოქერი, ან ფოტოგრაფიაში "ჩახედული" ადამიანი, იოლად მიხვდება რაზეც მაქვს საუბარი. 3. გარჩევადობა როგორც წესი (და ამ წესში გამონაკლისები არ არის!), ციფრული კამერის "თვალის ჩინზე" გავლენა აქვს მისი სენსორის გარჩევადობას. გარჩევადობას თავის მხრივ პიქსელების რაოდენობით ზომავენ. მეგაპიქსელი, რომელიც გარჩევადობის საზომი ერთეულია, მილიონ პიქსელს ნიშნავს. აი უყურეთ: 640x480 გაფართოების გამოსახულება არის 0.3mp. ეს ნიშნავს: 640x480=307200=0.3 მილიონ (მეგა) პიქსელს. აი ასე მარტივია. რათქმაუნდა 0.3mp უკვე ძალიან ბრუციანია, თანამედროვეობაში ბევრად უკეთესი გარჩევადობის კამერები გამოდის, მაგალითად ჩემს დაქალს აქვს 14mp გარჩევადობის პროფესიონალური ნიკონი. აი მაგ კამერას აქვს "თვალნი, ქორებრივ მჭვრეტელნიო"!...თუმცა ესეც არ არის მაქსიმუმი. აგერ მოგიყვანეთ ვიკიპედიიდან ამოპრინტსქრინებული ცხრილი, სადაც თავად შეგიძლიათ ნახოთ ყველანაირი გარჩევადობა: 4. სენსორები ვიცი, რომ ამ თავს გულისფანცქალით ელით ბატონო ვ. . ჰოდა გულდასმით წაიკითხეთ... არსებობს სენსორების 2 ტიპი - CCD და CMOS. ახლა მე თითოეულ მათგანს დეტალურად განვიხილავ. CCD CCD, ანუ Charge-Coupled Device (დაწყვილებული მუხტის მოწყობილობა) გახლავთ მწყობილობა, რომელშიც მოძრაობს ელექტრული მუხტი. სწორედ ეს მუხტი ქმნის გამოსახულებას, რომელიც შემდეგ ციფრულ მნიშვნელობას იძენს. რათქმაუნდა CCD თავისთავად ვერაფერს დაინახავს, ამიტომ მასთან "შეჯვარებულია" ფოტოელემენტი - მოწყობილობა, რომელიც რეაგირებს განათებაზე და ზოგადად ყველაფერზე, რაც მის წინაა. სწორედ ფოტოელემენტისგან გადაცემული იმპულსი ხვდება CCD-ში, რომელიც შემდეგ მიღებულ ინფორმაციას ციფრულ სახეს ანიჭებს. დღესდღეობით CCD სენსორები არამხოლოდ ციფრულ კამერებში, არამედ სამედიცინო და სამეცნიერო მოწყობილობებშიც გამოიყენება, სადაც საჭიროა მაღალი ხარისხის (ბატონო ვ. ხაზს ვუსვამ, მაღალი ხარისხის) გამოსახულების მიღება. მოქმედების პრინციპი: CCD-ში გამოსახულების "დასაჭერად" გამოიყენება ფოტოაქტიური რეგიონი (ძირითადად სილიკონისა) და გადამცემი რეგიონი (თვით CCD). გამოსახულება ლინზის მეშვეობით ეცემა ფოტოაქტიურ რეგიონს, რომელზეც მიკროსენსორებია განთავსებული. თითოეული სენსორი გამოსახულების ერთ პატარა ნაწილს "ხედავს" და გადასცემს თავის მეზობლად "მყოფ" სენსორს. უკანასკნელი სენსორი კი "აფართოებს", ანუ აღიქვამს მთელ გამოსახულებას ერთიანად, აქცევს მას ელექტრულ მუხტებად და გზავნის CCD-ში, რომელიც თავის მხრივ ინფორმაციას მეხსიერებაში ინახავს (SSD, MS ან როგორი ჩიპიც გაქვთ). სურათზე: მუხტები (ელექტრონები, ლურჯი ფერის) გროვდება სენსორზე (ყვითელი) და ქმნის დადებით ძაბვას ელექტროდებთან (G). დადებითი ძაბვის სწორად აღძვრა ელექტროდებთან იწვევს მათ გადაცემას მეხსიერებაში. ვინც ვერ გაიგო ჩემი ბრალი არ არის . მე კი დავძენ, რომ CCD-ს მთელი მატრიცა ასეთი სენსორებისგან შედგება და სენსორების რაოდენობა განაპირობებს გარჩევადობას და შესაბამისად - მეგაპიქსელების რაოდენობას. ეს კი თავად CCD სენსორი მთლიანობაში: არქიტექტურა და თავისებურებები. CCD სენსორის სამი ძირითადი ტიპი არსებობს. ესენია "full-frame", "frame-transfer" და "interline". ისინი ჩამკეტის (shutter) მოწყობილობით განსხვავდებიან. Full-Frame (მთელკადრიანი) სენსორში მთელი CCD მატრიცა აქტიურია და მას ელექტრული ჩამკეტი არ აქვს. ამიტომ ასეთ სენსორში მექანიკურ ჩამკეტებს იყენებენ. Frame-Transfer (მოძრავკადრიანი?) სენსორში მატრიცის სილიკონის ნაწილის ნახევარი ალუმინის ეკრანითაა დაფარული. გადაღებული გამოსახულება სწრაფად გადაეცემა ეკრანირებულ სეგმენტებს და მასში ინახება დროებით. სანამ შენახული გამოსახულება მეხსიერებაში (მის საბოლოო "განსასვენებელში") გადაინაცვლებდეს, შესაძლებელია მეორე ფოტოს გადაღებაც, რაც რას ამცირებს? მართალია, ლატენტურობას. მაგრამ სამწუხაროდ ასეთ სენსორებს 2-ჯერ მეტი სილიკონი სჭირდებათ, ვიდრე Full-frame-ს. Interline (ვერ ვთარგმნე ) სენსორში მოწყობილობა Frame-Transfer-ის მსგავსია, მაგრამ თუ იქ გამოსახულების ნახევარი მთლიანად იფარებოდა, Interline სენსორში დაფარული ნაწილები მთელ სენსორზე თანაბრადაა გადანაწილებული. ამის წყალობით ჩამკეტი კიდევ უფრო სწრაფად მუშაობს. ტექნოლოგიის სპეციფიურობიდან გამომდინარე მატრიცის მხოლოდ ნახევარი "ხედავს" გამოსახულებას, ანუ მისი შევსების კოეფიციენტი 0.5-ია, თანაც საქმეს ეკრანირებული სეგმენტების გაბნეულობაც ართულებს. სპეციალური მიკროლინზებით კოეფიციენტი 0.9-მდე იზრდება, მაგრამ რათქმაუნდა ეს საკმარისი არ არის. იმის თქმა, თუ რომელია ამ სამ ტიპში საუკეთესო, ძნელია. ყველას თავისი ადგილი აქვს. მაგალითად Interline არქიტექტურა Point-&-shoot კამერებში გამოიყენება. უზუსტეს ხელსაწყოებში რათქმაუნდა Full-Frame გამოიყენება, ხოლო Frame-Transfer სენსორები სად გამოიყენება? ციფრულ კამერებში . CMOS CMOS, ანუ APS (Active-Pixel Sensor) სენსორი გახლავთ მოწყობილობა, რომელიც ინტეგრირებული სქემისა და პიქსელის სენსორებისგან შედგება. სენსორის მიერ "დანახული" გამოსახულება ინტეგრირებულ სქემაში ხვდება, მუშავდება და გადაინაცვლებს კამერის მეხსიერებაში... ამასთან ერთად აღსანიშნავია ისიც, რომ CCD სენსორისგან განსხვავებით, რომელიც ორი ძირითადი კომპონენტისგან შედგება, CMOS სენსორის მთელი მოწყობილობა ერთ სქემაშია გაერთიანებული. დღესდღეობით CMOS (APS) სენსორებიც ისევე ფართოდაა გავრცელებული ბაზარზე, როგორც CCD, მაგრამ ერთი დიდი განსხვავებით. რა განსხვავებით? აი ყურადღებით წაიკითხეთ... 5. სიკვდილ-სიცოცხლის საკითხი - რომელი სენსორი ჯობია? CMOS სენსორები პასიურ პიქსელ-სენსორებს იყენებენ. ანუ უფრო "ზარმაცები" არიან. მაგრამ ამასთან ერთად CMOS სენსორი CCD-ზე ბევრად ნაკლებ ენერგიას მოიხმარს და აქვს ბევრად მარტივი დამზადების ტექნოლოგია. ასე რომ CMOS სენსორებიც მოდებულია მთელ ბაზარზე, მაგრამ იმ განსხვავებით, რომ გამოსახულების შედარებით დაბალი ხარისხის გამო ისინი მობილური ტელეფონის, სამოყვარულო ვიდეოებისა და დაცვის "ჭკვიან" კამერების სენსორებად გამოიყენება. რათქმაუდნა არის მაღალი ხარისხისა და მგრძნობელობის CMOS სენსორები, რომელთაც აბსოლუტურად არანაირი ლატენტურობა არა აქვთ და წამიერად "იბეჭდავენ ტვინში" ყველანაირ გამოსახულებას, მაგრამ ასეთი "ჰაი-ენდ" სენსორები თავიანთი ფასის გამო მხოლოდ სამხედრო მოწყობილობებში გამოიყენება (სავარაუდოდ მზვერავ თვითმფრინავებში და ა.შ.). მოკლედ, პასუხი საჭირბოროტო კითხვაზე: ჩვეულებრივი მოკვდავებისთვის გათვლილ ციფრული კამერების ბაზარზე CCD სენსორი ბევრად ჯობია CMOS (APS) სენსორს. გამოძიება დასრულებულია ბატონო walkman. შეგიძლიათ დამშვიდებული გულით იყიდოთ თქვენი სანუკვარი ციფრული კამერა, რომელიც აუცილებლად უნდა იყოს CCD სენსორზე და DSLR ტიპისა... შემდეგ კი გადაიღოთ ჩვენი ცხოვრების მნიშვნელოვანი მომენტები რათქმაუნდა შესაბამისი ანაზღაურებით ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- კიდევ ბევრის წერა შეიძლება ციფრულ კამერებზე და ზოგადად ფოტოგრაფიაზე, მაგრამ რაც გვაინტერესებდა უკვე გავიგეთ (იმედია), თანაც NEIRON-საც არანაკლებ საინტერესო სტატია აქვს ამავე თემაზე მიძღვნილი! ვთვლი, რომ სამი თვის მანძილზე დაგროვილი ცოდნა უფლებას მაძლევს, შემოგთავაზოთ მორიგი თემა, რომელიც დაამშვენებას "ტექნოლოგიების" სტატიას... თემა ეხება პროფესიონალური ციფრული აპარატების დახასიათებას და წესითა და რიგით მან უნდა "დაგანახოთ", თუ რის მიხედვით შეგიძლიათ შეაფასოთ ესა თუ ის ფოტოკამერა და შეარჩიოთ თქვენთვის სასურველი... -------------------------------------------------------------------- უწინ Neiron-მაც და მეც შემოგთავაზეთ სტატიები, სადაც ზოგადად განვიხილეთ ციფრული ფოტოკამერის მოწყობილობა. ჩავთვალოთ, რომ ეს ორი თემა უკვე გადაიკითხეთ, იცით, რა არის სენსორი, მეგაპიქსელი, "კომპაქტური", "ჰიბრიდული" და "სარკიანი" ციფრული ფოტოაპარატები და რა განსხვავებაა მათ შორის, ასე რომ ზედმეტი საუბრისგან გავთავისუფლდები და გადავალ პირდაპირ საქმეზე... 1. გინდათ თუ არა სარკიანი ციფრული ფოტოკამერა? თვით ეს შეკითხვაც კი ზოგიერთებისთვის მეტისმეტად მარტივი, სხვათათვის კი - საკმაოდ რთულია ხოლმე... და მართლაც, ხართ თუ არა მზად, რომ მოისროლოთ საკუთარი საფულიდან მინიმუმ 500 აშშ დოლარი იმ ნივთში, რომლის, ერთი შეხედვით ანალოგებიც ორ-სამჯერ უფრო იაფად შეგიძლიათ შეიძინოთ? ზოგი იტყვის "კი", ზოგი - "არა" და ამას სრულიად გაუცნობიერებლად, ერთი ხელის მოსმით იზამს. სინამდვილეში კი ყველაფერი დაიყვანება თქვენს საჭიროებამდე. მოდით, ვნახოთ, ვის რა სჭირდება! კომპაქტური, იგივე სამოყვარულო, იგივე "სასაპნე" ციფრული აპარატი სჭირდება მას, ვისაც უნდა მინიმალური დანახარჯით მიიღოს მაქსიმალური შედეგი. ამ "მაქსიმალურ შედეგში" მოიაზრება მაქსიმალურად შესაძლებელი გარჩევადობა (MP), ვიდეოგადაღების უნარი, "ზუმის" მისაღები დონე (როგორც წესი 3-4x) და სახის დეტექცია. ყველა ამ მონაცემის მქონე ციფრული ფოტოკამერის შეძენა შეგიძლიათ 150 დოლარიდან "ზევით". ამასთან უნდა გაითვალისწინოთ, რომ მსგავსი მონაცემების მქონე ციფრულებში Nikon-ის მოწყობილობა ყოველთვის უფრო იაფია, ვიდრე Canon-ისა. თუმცა ამ უკანასკნელს ყოველთვის აქვს რაღაც უპირატესობები, ასე რომ სჯობს ჯერ კარგად გადაავლოთ მახასიათებლებს თვალი... რათქმაუნდა არსებობს Sony, რომელიც ცდილობს თქვენს მოხიბლვას Carl Zeiss-ის ლინზებით (კარლ ცაისი მართლაც ერთ-ერთ საუკეთესო ოპტიკას აწარმოებს), Panasonic, რომელიც ცდილობს ჩაგითრიოთ HD Video-თი და Samsung, რომელიც სიმართლე გითხრათ, არ ვიცი რით "გახუჭუჭებთ", მაგრამ ფაქტია, რომ გახუჭუჭებთ! შემდეგ მოდის Olympus, Pentax, HP და სხვა მოდელები... მოკლედ, "სასაპნეებში" არჩევანი დიდია და თუ თქვენი მოთხოვნები მხოლოდ იმაში მდგომარეობს, რაც ცოტა მაღლა მსხვილად გამოვყავი, მაშინ დაანებეთ სტატიის კითხვას თავი, ტყუილად დაიღლით თავს. ჰიბრიდული ციფრული კამერა სჭირდება მას, ვისაც არ ეზარება ისეთი აპარატის ქონა, რომელიც არ ეტევა შარვლის ჯიბეში, ლიფის შესაკრავში, ნიფხავში... უნდა, რომ მის კამერას ქონდეს მაქსიმალურად შესაძლებელი გარჩევადობა, კარგი ხარისხის ვიდეოს გადაღების და დიდი "ზუმი" (10-24x), გარდა ამისა ჰქონდეს რამოდენიმე სასიამოვნო "ბონუსი" გამოსახულების სტაბილიზატორის, მძლავრი მაშუქის, ცუდი განათებისას კარგი სურათის გადაღების საშუალების და სხვა მსგავსი რამეების სახით. რათქმაუნდა მას ამ ყველაფერში მინიმუმ 300 დოლარის გადახდა მოუწევს და ეს თანხა არამც და არამც არ უნდა ენანებოდეს, თორემ თუ კარგად დაფიქრდა, მიხვდება, რომ ქარს ატანს ფულს... კამერების არჩევანი აქაც საკმაოდ დიდია და არცერთი ბრენდის უგულებელყოფა არ შეიძლება - ბევრია კარგი კამერა, თითი ბრენდში მინიმუმ 3-4 დასახელებისა, ამიტომ, თუკი ჭეშმარიტების ძიებაში არ გინდათ ერთი კვირა დახარჯოთ, ჯობია ისარგებლოთ პრინციპით "ეს ქენონია და იმიტომ მინდა ყიდვა" და იყიდოთ თქვენი სანუკვარი ძვირი სათამაშო... დაბოლოს, ვის სჭირდება პროფესიონალური ფოტოკამერა? იმას, ვისაც შეგნებული აქვს, რომ ცხოვრება მარტო კომპაქტურობა არ არის, და არც ფოტოაპარატია მარტო "მეგაპიქსელი" და "ზუმი"... ასეთი ხალხი სურათის მაქსიმალური ხარისხის (ხარისხის და არა ზომის) მისაღწევად არ ერიდება მინიმუმ 500 გრამიანი კამერის, დამატებით 500 გრამი ობიექტივების და სხვა რაღაცების და ხშირ შემთხვევაში - 2-3 კილოგრამიანი შტატივის "თრაქვას" წაღმა-უკუღმა და ხშირად სასურველ შედეგსაც იღებს!.. თუ რათქმაუნდა, გადაღება იცის... თუკი მსგავსი ფოტოკამერის შეძენა განგიზრახავთ, გულწრფელად გილოცავთ იმიტომ, რომ ჯერ ერთი, საკუთარი თავის დარწმუნება - "დახარჯე 1500 ლარი" (მინიმუმ!), არც ისე იოლია... მერე მეორეც, თუკი ეს გააკეთეთ, გიჟი ხართ! ( ) მერე მესამეც, შეგიძლიათ სტატიის კითხვა განაგრძოთ! 1. DSLR: ფიზიკური მხარე "ზოგადსაკაცობრიო" ენაზე პროფესიონალურ ციფრულ ფოტოკამერას DSLR ქვია, რაც გრძლად იშიფრება, როგორც "Digital single-lens reflex camera", ანუ ქართულად "ციფრული ერთობიექტივიანი სარკიანი კამერა" (თარგმანი არაპირდაპირია!). გარეგნულად (და შიგნიდანაც) იგი ძლიერ წააგავს "სავეცკი" "ზენიტ"-ებს, "კიევ"-ებს და სხვა დანარჩენ ფირიან პროფესიონალურ ფოტოკამერებს, რომლებთან შეხებაც შეიძლება გქონიათ კიდეც. სარკიანი ფოტოკამერის ძირითადი სისტემის მოწყობილობა ასეთია: 1. ობიექტივი; 2. მოძრავი სარკე; 3. ჩამკეტი; 4. სასურათე სიბრტყე; 5. ფოკუსირების ეკრანი; 6. "გადამყვანი" ლინზა; 7. პენტაპრიზმა; 8. მაძიებელი (ხედის). ციფრული ფოტოკამერა ფირიანისგან ერთადერთი რამით განსხვავდება: მას არ აქვს ფოტოფირი, ასე რომ არ ჭირდება არც ფირის გადამხვევი მექანიზმი და სასურათე სიბრტყეზეც ფოტოფირის მაგიერ სურათის ციფრული სენსორი "პოზირებს"... ისევ და ისევ წმინდა ტექნიკური სპეციფიკიდან გამომდინარე, ობიექტივის გარდა ციფრული კამერის წარმადობაზე გავლენას ახდენს მისი სენსორი, პროცესორი და სხვათა შორის მეხსიერების ჩიპიც. ობიექტივს დროებით შევეშვები, მასზე ცალკე ვისაუბრებ. რაც შეეხება დანარჩენ ნაწილებს. სენსორი სენსორი არის გარკვეული ზომების მქონე შუქმგრძნობიარე ფირფიტა, რომელიც იღებს გამოსახულებას და გადასცემს მას ბუფერში, შემდეგ კი პროცესორში. წინა ორ სტატიაში მშვენივრად იყო განმარტებული რა და რა ტიპის სენსორები არსებობს, ასე რომ ტიპებს აღარ გავარჩევ და აღარც მათ დადებით/უარყოფით მხარეებზე შევჩერდები... კამერის შეძენისას უნდა გაითვალისწინოთ სენსორის ზომა. როგორც წესი, სენსორის ზომა მითითებულია ხოლმე ამა თუ იმ მიმოხილვის საიტებზე. ზომა მნიშვნელოვანია იმდენად, რამდენადაც რაც უფრო დიდი ზომისაა სენსორი, მით უფრო მკვეთრი გამოსახულების "ჩაბეჭდვა" შეუძლია შეცდომების გარეშე. მაგალითად, თუ გაქვთ ორი სენსორი, ერთი 8x16მმ ზომის, ხოლო მეორე - 10x19მმ ზომის, ორივე მათგანი აბსოლუტურად იდენტურ პროცესორზეა მიერთებული და ორივეს ერთნაირი გარჩევადობა აქვს (ვთქვათ, 10MP), დარწმუნებული ბრძანდებოდეთ, რომ 10x19მმ-იანი სენსორი უკეთეს ფოტოს გადაიღებს. ერთი შეხედვით ეს არ გამოჩნდება, მაგრამ რეალურად ეს ასე იქნება. ზევით, სურათზე ხედავთ Nikon D60-ის "DX" ფორმატის სენსორს. მისი ზომებია 23.6x15.8მმ. ახლა, გლეხური ენიდან ისევ სამეცნიეროზე გადავალ და ვიტყვი, რომ სენსორის "ზომას" სინამდვილეში სენსორის ფორმატი ჰქვია. ბუნებაში სენსორების 25 ფორმატი არსებობს. მათგან ამჟამად აქტუალურია 10. ამ 10 ფორმატიდან 4 კონკრეტული ცოფრული ფოტოკამერისთვისაა შექმნილი და სხვა არსად გამოიყენება. დანარჩენები - 1", 4/3", APS-C, APS-H, DX და 35mm ფართოდ გამოიყენება თანამედროვე ციფრულ ფოტოკამერებში. ცხრილში ხედავთ სხვადასხვა ფორმატის სენსორების ზომებს: ძირითადად, DSLR-ებში გამოიყენება: Full-frame digital SLR, რომელიც 35მმ-იანი ფირიანი აპარატის ფორმატის ექვივალენტურია. Canon APS-H ფორმატი პროფესიონალური DSLR-ებისთვის (crop factor 1.3) Leica M8 და M8.2 (crop factor 1.33). APS-C ყველაზე მრავლისმომცველი დასახელებაა, რომელიც მოიცავს Nikon DX, Pentax, Konica Minolta, Sony α, Fuji-ს წარმოების კამერებს (crop factor 1.5) Canon entry-level DSLR formats (crop factor 1.6) Foveon X3, რომელიც Sigma SD სერიის DSLR-ებში გამოიყენება (crop factor 1.7) 4/3 - "Four Thirds" ფორმატი (crop factor 2.0) მტვრის მოცილების სისტემა ხშირად ობიექტივის გამოცვლისას სენსორზე მტვრის უმცირესი ნაწილაკები რჩება, რაც აფუჭებს გამოსახულებას, პიქსელებს ამუქებს და ა.შ. ამიტომ, მტვრის მოცილების მიზნით შემუშავებულ იქნა რამდენიმე ტექნოლოგია. დღესდღეობით ყველა მსხვილი მწარმოებელი (Canon, Nikon, Olympus, Sony, Sigma, Pentax) იყენებს სხვადასხვა ტექნოლოგიას. მაგალითად Sigma-ს კამერებს ობიექტივის გამოცვლის წინ სარკე ეფარება სენსორს, რათა დაიცვას იგი მტვრის მოხვედრისგან. Olympus-ის ტექნოლოგია "Supersonic Wave Filter (SSWF)" გულისხმობს სენსორზე თხელი ფირფიტის არსებობას, რომელიც არ უშვებს მტვერს სენსორამდე, იკრავს მას და შემდეგ, კამერის ყოველი ჩართვისას ულტრაბგერითი რხევების მეშვეობით იცილებს მტვრის ნაწილაკებს. სურათზე სწორედ ასეთი სენსორია გამოსახული: სხვათა შორის Olympus-მა პირველმა გამოიგონა და დანერგა მსგავსი ტექნოლოგია. სხვა მწარმოებლების ტექნოლოგიები სენსორის რხევას, სენსორის თავზე გამწმენდის გადატარებას და ა.შ. გულისხმობს, მაგრამ ყველაზე დახვეწილი მაინც SSWF-ია. გარდა ავტომატური სისტემებისა, არსებობს სპეციალური კომპლექტები, რომლებშიც საწმენდი სითხე, "ოყნა" (ჰაერის შესაბერად) და ფუნჯია მოთავსებული იმისთვის, რომ სენსორი ხელით გაწმინდოთ. Crop Factor/FOV Crop დაკვირვებული თვალი შეამჩნევდა, რომ სენსორების მონაცემებში ერთ-ერთი გახლავთ "Crop Factor". მას მგონი ქართული შესატყვისი არ აქვს, ამიტომ ჩამოჭრის ფაქტორს ვუწოდებ (თუ ვინმეს უკეთესი ვერსია ექნება, სიამოვნებით გამოვცვლი ). ჩამოჭრის ფაქტორი ეწოდება ჩვეულებრივი 35მმ-იანი ფოტოფირისა (36x24მმ) და ციფრული სენსორის თანაფარდობას. ჩამოჭრის ფაქტორი გავლენას ახდენს კადრში მოსაქცევ სცენაზეც. ეს კარგად ჩანს შემდეგი ფოტოდან: აქ წითელი ჩარჩო 35მმ-იანი ფოტოფირის მიერ ხილვადი არეა, ხოლო ლურჯი - 1.6 ჩამოჭრის ფაქტორის მქონე სენსორის ხედვს არე. სხვათა შორის ამ მონაცემით სენსორის ზომების დადგენაც შეგიძლიათ. ჩვეულებრივი 35მმ-იანი ფოტოფირის კადრი 36x24მმ ზომისაა, ჩამოჭრის ფაქტორი კი 1.6. ესე იგი სენსორის სიგანე გახლავთ 36:1.6=22.5, ხოლო სიგრძე - 24:1.6=15. ვუალა! არ გჭირდებათ არსად ქექვა ციფრული ფოტოკამერის სენსორის ზომების დასადგენად! რათქმაუნდა იმასაც მიხვდებოდით, რომ რაც უფრო მცირეა ჩამოჭრის ფაქტორი, მით უფრო ახლოსაა იგი 35მმ-იან ფირთან და მით უკეთესია სენსორიცა და კამერაც. მაგრამ არ უნდა დაგავიწყდეთ, რომ დიდი ზომის სენსორი კამერის ზომებსაც ზრდის! ქვედა სურათზე ხედავთ "APS-C" (მარცხნივ) და "Full Frame" (მარჯვნივ) ფორმატის ციფრული ფოტოკამერებს. ახლა, გადავიდეთ პროცესორზე. მართალია ეს პროცესორი აჩქარებას არ ექვემდებარება (სოსო, შეგიძლია გახვიდე თემიდან, საშენო აქ არაფერია ), მაგრამ არანაკლები სამუშაო აქვს შესასრულებელი, ვიდრე კომპიუტერის პროცესორს... ციფრული ფოტოკამერის პროცესორს ევალება: 1. სენსორიდან სურათის მიღება. ამ ეტაპზე იგი სენსორის თითოეული პიქსელიდან იღებს კოდირებულ სიგნალს. სინამდვილეში ყველა სენსორი "შავ-თეთრია" - ისინი ფერად გამოსახულებას არ იჭერენ, რადგან ფოტოდიოდებისგან შედგებიან. ფოტოდიოდები "ხედავენ" მხოლოდ ნაცრისფრის ტონალობაში და ამა თუ იმ პიქსელზე ინფორმაციასაც ბაიერის ფილტრის გავლით გადასცემენ პროცესორს. ბაიერის ფილტრი (გამომგონებლის პატივსაცემად დაერქვა) პიქსელებს ფერებზე ინფორმაციას "აწებებს" და პროცესორს უკვე შეუძლია ამ პიქსელებიდან ფერადი გამოსახულების აწყობა. 2. დემოზაიცია (demosaicing). ეს სპეციალური პროგრამული ალგორითმია, რომლის მეშვეობითაც პროცესორი ცალკეული პიქსელებიდან მიღებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით ერთიან სურათს ქმნის. ამ დროსვე ხდება სურათის საერთო დამუშავება, გამისა და ფერებით გაჯერების რეგულირება, რათა მეტ-ნაკლებად ერთგვაროვანი გამოსახულება იქნეს მიღებული. 3. ხმაურის მოშორება, ან შემცირება. აქ იგულისხმება არა აკუსტიკური, არამედ ელექტრული "ხმაური", რომელიც სენსორიდან პროცესორში ინფორმაციის გადაგზავნისას წარმოიქმნება. სურათზე ხმაური წინწკლების, ან გადღაბნილი ლაქების სახით გამოიხატება და ამახინჯებს მას. ხმაურის მოშორების ალგორითმის ხარისხზეა დამოკიდებული ის, თუ რამდენად სუფთა სურათებს გადაიღებს ფოტოკამერა არამხოლოდ მაღალი შუქმგრძნობელობის პარამეტრებისას (ISO 800 და მეტი), არამედ დაბალი შუქმგრძნობელობის დროსაც (ISO 400 და ნაკლები). 4. გამკვეთრება. ამ ეტაპზე ფოტოს ეძლევა სიმკვეთრე, რათა არ იყოს ბუნდოვანი და უკეთ გადმოსცემდეს გადაღების ობიექტს. 5. სისწრაფე. რათქმაუნდა ოთხივე სტადიის დასრულებას და შემდეგ საბოლოო სურათის ჩიპზე შენახვას გარკვეული დრო სჭირდება. ამ დროზეა დამოკიდებული, თუ რამხელა ბუფერი დაჭირდება ფოტოკამერას, წამში რამდენი კადრის გადაღებას შეძლებს მიყოლებით და ა.შ. ხშირად პროცესორის სისწრაფე ბევრს წყვეტს, ასე რომ სანამ რამის ყიდვას გადაწყვეტდეთ, გირჩევთ გადახედოთ მიმოხილვების საიტებს და ნახოთ რა პროცესორი უდგას თქვენთვის სასურველ კამერას... ჩიპი. მართალია ეს ფოტოკამერის უშუალო დეტალი არ არის, მაგრამ ნაწილობრივ (უფრო სწორად კი, ნახევრად) მასზეა დამოკიდებული, თუ რა სისწრაფით გაიცლება ფოტოკამერის ბუფერი და შეძლებთ ახალი ფოტოს გადაღებას. პროფესიონალურ კამერებში დღეისათვის პოპულარულია CF და SD/SDHC, თუმცა CF ნელ-ნელა თმობს თავის პოზიციებს და მასზე ყურადღებას არ გავამახვილებ, უბრალოდ ვიტყვი, რომ ამ ფორმატის ჩიპები ძალიან უყვარს კომპანია Canon-ს. რაც შეეხება SD-სა და SDHC-ს, ეს ორი ჩიპი ერთმანეთისგან გარეგნულად არ განირჩევა, უბრალოდ SDHC (HC - High Capacity) არსებობს 4-32GB ტევადობისა მაშინ, როდესაც ჩვეულებრივი SD მხოლოდ 4GB-მდე ტევადობისაა. SDHC მოწყობილობაში SD ჩიპიც მუშაობს. პირიქით - არა. ამიტომ ამას ყურადღება მიაქციეთ. გარდა ამისა, ჩიპები რამდენიმე "კლასად" არის დაყოფილი. დღესდღეობით ეს გახლავთ Class 2, Class 4, Class 6 და Class 10. კლასის აღმნიშვნელი რიცხვები ჩაწერის სიჩქარეს "გვკარნახობენ". ანუ Class 2-ს აქვს 2მბ/წმ ჩაწერის სიჩქარე, Class 4-ს - 4მბ/წმ და ა.შ. როგორც წესი, ჩიპს ზედვე აწერია ხოლმე კლასი. მაგალითად, ზედა სურათზე წარმოდგენილი ჩიპი მეოთხე კლასისაა. მაშუქი. "სპიჩკა", "ვსპიშკა" და ა.შ. სინამდვილეში, მაშუქი. ესეც კამერის ფიზიკური დეტალია და შეიძლება ბანალურად ჩამითვალოთ მისი "მიმოხილვა", მაგრამ მაინც სასარგებლოდ მივიჩნიე მასზე ორი სიტყვის თქმა. მაშუქი გახლავთ ქსენონის ნათურა, რომელიც 1/1000-1/200 წამით ინთება, გამოსცემს 5000 კელვინზე მეტ სინათლეს (ანუ თეთრ, "ცივ ნათებას"), რათა ცუდი განათების პირობებში ფოტოზე აღბეჭდილი საგანი კარგად გამოჩნდეს. არსებობს პირდაპირი და გაბნეული მაშუქი. პირდაპირთან ვგონებ ყველაფერი მარტივად გასაგები უნდა იყოს, რაც შეეხება "გაბნეულს", იგი ზევითაა მიშვერილი და ისე ანათებს, რომ მთლიანი სცენა ოდნავ ნათდება, თანაც თანაბარზომიერად. მთელ რიგ შემთხვევებში ეს დიდი პლიუსია. მაგალითად, აი აქ: მარცხნივ პირდაპირი მინათებით გადაღებული სურათია, მარჯვნივ - გაბნეულით. სხვაობა თვალნათლივ ჩანს. რათქმაუნდა გაბნეული განათების შემქმნელ მაშუქს არავინ ჩაგიდგამთ არც კომპაქტურ და არც პროფესიონალურ ფოტოკამერებში, თუკი მსგავსი განათების შექმნა გსურთ, ცალკე მაშუქი უნდა შეიძინოთ... გარდა ამისა "ჩაშენებულ" მაშუქის სინთლე ძალიან სუსტია. ძალიან ხშირად 5-6 მეტრზე შორს ვერ ანათებს, რითაც ფოტო მახინჯდება. სურათზე სწორედ ასეთ შემთხვევას ხედავთ: მარცხნივ მაშუქით გადაღებული ფოტო. მაშუქს სიმძლავრე არ ყოფნის საიმისოდ, რომ მთელი სცენა კარგად გაანათოს. ამიტომ ნახევარი ფოტო ბნელია. მარჯვნივ იგივე სცენა მაშუქის გარეშეა გადაღებული. ცუდი განათების გამო საჭირო გახდა ექსპოზიციის დროის გაზრდა, რამაც თეთრი ფერის ცუდი ბალანსის (იხ. ქვემოთ) გამო მთელი სურათის ფერები დაამახინჯა. მაშუქის სხვა უარყოფითი მხარეებია "წითელი თვალის" ეფექტი (რაც გამოწვეულია ადამიანის თვალის აგებულების თავისებურებით) და ნაადრევი განათება. როგორც წესი, ადამიანი განათების შემდეგ თვალს ახამხამებს, ხოლო როდესაც განათება წინ უსწრებს გადაღებას, გადაღება სწორედ მაშინ ხდება, როცა ადამიანი თვალს ახამხამებს. შედეგი - "თვალდახუჭული" ფოტო. პროფესიონალურ მაშუქებში, რომლებიც ცალკე იყიდება, ყველა ეს დეფექტი აღმოფხვრილია. დისპლეი და პირდაპირი ხედი. ციფრული ფოტოკამერის ორი დიდი უპირატესობიდან (ფირიანთან შედარებით) ერთ-ერთი სწორედ ის გახლავთ, რომ გადაღებული ფოტოს ნახვა მაშინვე შეგიძლიათ, ყოველგვარი გამჟღავნების და ბეჭდვის გარეშე, თხევადკრისტალურ დისპლეიზე. როგორც წესი, დისპლეი თხევადკრისტალურია, 2.5-3 დუიმი დიაგონალით (თუმცა უფრო დიდებიც არსებობს) და 250000-950000 პიქსელიანი გარჩევადობით. ცხადია რაც მეტი პიქსელები აქვს LCD-ს, მით უფრო ძვირადღირებულია ისიც და შესაბამისად - ფოტოკამერაც. დისპლეის გარდა გადაღებული ფოტოების ჩვენებისა, ხშირად აქვს პირდაპირი ხედით ჩვენების საშუალებაც, ანუ რეალურ დროში გაჩვენებთ იმას, რის გადაღებასაც აპირებთ. რათქმაუნდა პროფესიონალური ფოტოკამერის ერთ-ერთი დადებითი და მნიშვნელოვანი მხარე ის არის, რომ გადასაღებ ობიექტს სწორედ ხედის მაძიებლიდან უყუროთ ლინზების და პენტაპრიზმის რთული (ან არც ისე რთული) კომბინაციის გავლით, მაგრამ ხანდახან, როდესაც მაკროგადაღებას ეწევით და კამერის ავტოფოკუსის მექანიზმი არ გეიმედებათ, ან უკაცრავად და "დაცენტრილი" ბრძანდებით ფოკუსის ხელით გასწორებაზე, პირდაპირი ხედი შეუცვლელია. განსაკუთრებით თუკი ამ ხედში არსებული გამოსახულების გადიდება და ფოკუსის მილიმეტრის მეათედამდე გასწორება შეგიძლიათ... მოკლედ, ხშირად საჭირო ფუნქციაა... ხედის მაძიებელი/ვიზირი "ეს სწორედ ის არის, რასაც შენატრიან მოყვარულები და აფასებენ პროფესიონალები - ხედავ ზუსტად იმას, რასაც იღებ". სინამდვილეში, ხედავ იმის 90-96%-ს, რაც უნდა გადაიღო იმიტომ, რომ ნებისმიერი ოპტიკური სისტემა ხედის მაძიებელში სურათის გამოყვანისას მას გარშემო არეალს "აჭრის"... გამონაკლისია Nikon D300,D300S და Canon EOS 7D. ამ სამ ფოტოკამერას 100%-იანი ხედი აქვს. სხვა ყველა ფოტოკამერას აქვს ჩამოჭრილი კადრის ნაწილი, როგორც ამ სურათზეა: თეთრი ჩარჩოს გარეთ სცენის ის ნაწილია, რომელიც მაძიებელში არ ჩანს (თუმცა ფოტოში აუცილებლად იქნება!) ხედის მაძიებელში თავმოყრილია კადრის ძირითადი პარამეტრები - აკუმულატორისა და დიაფრაგმის მდგომარეობა, ფოკუსური მანძილი, ჩამკეტისა და მაშუქის მდგომარეობა და ა.შ. მოკლედ ყველაფერი ის, რაზე თვალის შევლებაც გადაღების წინ გჭირდებათ... გარდა ამისა ფოტოკამერების უმეტესობას მაძიებელში ავტოფოკუსის წერტილებიც აქვს მონიშნული (როგორც სურათზეა): ფოკუსის გასწორებისას "აქტიური" წერტილები, ანუ ისინი, რომლებზეც მოხდა ფოკუსის გასწორება, ინთება. მათი გამოჩენა საკმაოდ სასარგებლოა, რადგან ფოტოკამერებს ფოკუსის რამდენიმე წერტილი აქვთ და თუკი წერტილებს ვერ ხედავთ, ვერ "გამოიცნობთ" რაზე გაასწორა კამერამ ფოკუსი და მოგიწევთ მხოლოდ ცენტრალურ წერტილზე ფოკუსის გადართვა, რითაც შეიძლება ბევრი დაკარგოთ... ჩამკეტი. აი, მივადექით კიდეც ფიზიკური დეტალების ბოლო "პუნქტს"... ჩამკეტი გახლავთ მექანიზმი, რომელიც ობიექტივიდან სასურათე სიბრტყეზე (სენსორზე) დროის გარკვეული ერთეულის განმავლობაში უშვებს სინათლეს, რათა მასზე აღიბეჭდოს გამოსახულება. არსებობს რამდენიმე სახის ჩამკეტი. ყველაზე მარტივია დისკური ტიპის ჩამკეტი. როგორც წესი, იგი შედგება ერთი ან სამი სეგმენტისგან, რომლებიც ერთობლივად წრეს ქმნიან და ფარავენ ობიექტივის ნახვრეტს, საიდანაც სინათლე შედის... ჩამკეტის უფრო გავრცელებული სახეა დიაფრაგმული. ტექნიკურად იგი მხოლოდ წრის სეგმენტების რაოდენობით განსხვავდება დისკურისაგან - თუკი დისკურს 1-3 სეგმენტი აქვს, დიაფრაგმულს 5 და მეტი (ძირითადად 9 ან 11). რაც მეტია სეგმენტების რაოდენობა, მით უფრო სუფთაა ფოტო (ეს არამხოლოდ ჩამკეტის დიაფრაგმას, არამედ ობიექტივის დიაფრაგმასაც ეხება). ფარდისებური ჩამკეტიც საკმაოდ გავრცელებული ტიპია. იგი ორი ფირფიტისაგან შედგება. ფოტოს გადაღებისას ექსპოზიციის მიხედვით ფირფიტებს შორის სიცარიელის ზომა რეგულირდება (ამით იცვლება ექსპოზიციის ინტერვალი) და ჩამკეტი ისე "გადაურბენს" სასურათე სიბრტყეს. ფარდისებურ ჩამკეტს აქვს რამდენიმე ნაკლი, რომელთაგან მთავარი მუშაობისას დიდი ხმა, დამზადებისა და მექანიკის სირთულე და აქედან გამომდინარე - სიცოცხლის დაბალი ხანგრძლივობაა... სამაგიეროდ დიდი სიცოცხლის ხანგრძლივობით გამოირჩევა ცენტრალური ჩამკეტი. როგორც წესი, იგი დიაფრაგმულია და მოთავსებულია ობიექტივში - მის შუაში, ბოლოში ან სულაც თავში (არ ვღადაობ, არის ასეთებიც). კონსტრუქციის სპეციფიკიდან გამომდინარე მას 1/40000წმ-იანი ექსპოზიციის მიღწევაც შეუძლია, რაც უზარმაზარი მაჩვენებელია. სამწუხაროდ მეორეს მხრივ მას არ შეუძლია დიდი ექსპოზიციის დაჭერა - 1/250წმ ბევრი ცენტრალური ჩამკეტისთვის მაქსიმუმია... გარდა ამისა, ობიექტივში ჩამონტაჟებული ჩამკეტი ობიექტვისვე გაყვება, თუკი ლინზის შეცვლას განიზრახავთ... გარე მაერთებლები. დიდად მნიშვნელოვანია "გარესამყაროსთან" კავშირის საშუალებები, ანუ კონექტორები, რომელთა მეშვეობით შეძლებთ გამოსახულების ტელევიზორით ან პროექტორით ჩვენებას, ან სულაც კომპიუტერში გადატანას. რათქმაუნდა USB კონექტორი ყველა კამერას აქვს, ასევე ყველას აქვს AV (audio-video) კონექტორი და სხვადასხვა ტიპისა და ზომის მაერთებლები გარე მაშუქებისთვის და სხვა მოწყობილობებისთვის. აი HDMI კონექტორი კი საწყისი დონის კამერებისთვის ზედმეტი ფუფუნება აღმოჩნდა. არადა კარგ ფოტოს კარგი ხარისხით ჩვენება როგორ შვენის... მოკლედ არ არის უმნიშვნელოვანესი ნაწილი HDMI კონექტორი, მაგრამ მაინც ყურადსაღები და სასიამოვნო საქონია... ზოგ შემთხვევაში ძვირადღირებულ კამერებს აქვთ Wi-Fi, Ethernet, Bluetooth და სხვა სახის უკაბელო თუ კაბელიანი კონექტორები და GPS-იც კი, რომ სურათების გადაღებისას ტყეში არ ჩაიკარგოთ... 3. ტექნიკური მხარე როგორც იქნა ფიზიკური დეტალების განხილვას მოვრჩით. ახლა მივხედოთ ტექნიკურ ნაწილს... ავტოფოკუსი. ყველას კარგად მოგეხსენებათ, რომ ფოკუსი არა დევიდ კოპერფილდის ილეთებია (მაგას აფერისტობა ქვია), არამედ გამოსახულების მაქსიმალური სიმკვეთრის მიღწევა... ადამიანის თვალი მუდმივი ავტოფოკუსითაა აღჭურვილი, ანუ რასაც შეხედავთ, ფოკუსი მასზე სწორდება. თანაც მყისიერად (თუ რათქმაუნდა მხედველობასთან პრობლემები არ გაქვთ). რათქმაუნდა ფოკუსთან "თამაშიც" შეიძლება - მისი თქვენი ძალისხმევით გასწორება, ან პირიქით - არევა და გამოსახულების გაბუნდოვნება. ეს ალბათ ყველას გაგვიკეთებია და შეგვიმჩნევია, რომ ავტოფოკუსი ბევრად უფრო მოსახერხებელი რამაა. ასევეა ფოტოკამერებშიც. არავის უნდა რამდენიმე წამის მანძილზე ფოკუსი ხელით ასწოროს (ამ რამდენიმე წამში შეიძლება კადრიც კი გაგექცეთ), თავგადაკლული ფოტოგრაფების გარდა. რათქმაუნდა ზოგიერთ შემთხვევაში ფოკუსის ხელით გასწორება მოყვარულთათვისაც კარგია, მაგრამ მეტწილად მაინც ავტოფოკუსს ენიჭება უპირატესობა. ბუნებაში ორგვარი ავტოფოკუსი არსებობს - აქტიური და პასიური. აქტიური ავტოფოკუსი მიიღწევა ავტოფოკუსის მექანიზმის მიერ ინფრაწითელი ან ულტრაბგერითი სიგნალის გაგზავნით, რითაც დგინდება გადასაღებ ობიექტამდე მანძილი და შემდეგ ამ მანძილის მიხედვით სწორდება ფოკუსი. პასიური ავტოფოკუსი თავის მხრივ ორ ქვეტიპად იყოფა - კონტრასტული და ფაზის დეტექციური. კონტრასტული ავტოფოკუსის მექანიზმი პიქსელებს შორის კონტრასტის დონის დადგენით ასწორებს ფოკუსს (რადგან რაც მეტია კონტრასტი, მით უფრო მკვეთრია გამოსახულება), ხოლო ფაზის დეტექციური ავტოფოკუსის მექანიზმი კი გამოსახულებას ორად ყოფს და ისე ითვლის ობიექტამდე მანძილს. აქტიური ავტოფოკუსის სისტემები არ მუშაობს გამჭვირვალე ზედაპირის "იქით", ანუ მანძილს გამჭვირვალე ობიექტამდე ანგარიშობს. აგრეთვე აქვს არასწორი ფოკუსირებისადმი ტენდენცია, თუკი გადასაღები ობიექტი ზედმეტად ახლოსაა კამერასთან (მაგ. მაკროგადაღებისას). მეორეს მხრივ, პასიური ავტოფოკუსის სისტემები ცუდად მუშაობს დაბალი განათებისას და დაბალკონტრასტულ გარემოში (მაგ. ერთფეროვანი სცენს გადაღებისას). ნაკლის გამოსასწორებლად გამოიყენება დამხმარე მაშუქი (AF Assist Lamp): როგორც წესი ის წითელია, თუმცა მთელ რიგ შემთხვევებში ჩვეულებრივი მაშუქიც კისრულობს ამ მოვალეობას. სიმართლე რომ ითქვას, არც დამხმარე მაშუქი ასრულებს მოვალეობას პირნათლად, ამიტომ ხელის ფოკუსი მაინც არ ამოვარდნილა ხმარებიდან და საკმაოდ ანგარიშგასაწევი რამეცაა. ავტოფოკუსის მექანიზმი. მართალია ეს ფიზიკური ნაწილია, მაგრამ რატომღაც აქ დაწერა განვიზრახე და არ შემედავოთ... ავტოფოკუსის მექანიზმი ძრავის და კბილანებისგან შედგება, რომლებიც ფოკუსის გამსწორებელ ლინზას ამოძრავებს. ძრავი შეიძლება კამერის კორპუსში, ან ობიექტივში იყოს განთავსებული. რათქმაუნდა კამერის კორპუსში განთავსებული მექანიზმი უკეთესია, მაგრამ სამწუხაროდ ამ ფუფუნების საშუალება მხოლოდ დიდი ზომის ფოტოკამერებს აქვთ. რაც შეეხებათ დანარჩენებს, თუ ასეთ კამერას ფლობთ და ობიექტივის გამოცვლას განიზრახავთ, ყურადღება მიაქციეთ იმას, რომ ახალი ობიექტივიც იყოს ძრავით აღჭურვილი, თორემ შეიძლება ისე მოხდეს, რომ არც კამერაში და არც ობიექტივში ძრავი არ გექნებათ და ხელით მოგიწევთ ფოკუსი ასწოროთ. ექსპონირება. ექსპონირება ეწორება ფოტოს გადაღების მიზნით სასურათე სიბრტყის განათებას. იზომება წამებში, ან წამების ნაწილებში. რაც უფრო დიდია განათება,მით ნაკლები დროით უნდა მოხდეს ობიექტის ექსპონირება. წინააღმდეგ შემთხვევაში სურათი გადანათებული გამოვა. პირიქით - როდესაც საჭიროზე ცოტა ხნის მანძილზე აწარმოებთ ექსპონირებას, სურათი საჭიროზე ბნელი იქნება. რათქმაუნდა ფოტოგრაფები ხშირად განგებ აკეთებენ არასწორ ექსპოზიციას, რომ სასურველი ეფექტი მიიღონ. აი, მაგალითად აქ: განგებ არის აღებული საჭიროზე ხანგრძლივი ექსპოზიცია, რათა ფერთა გადღაბნა მიღწეულიყო, რომელსაც თქვენ ალბათ motion blur-ის სახელით იცნობთ. არასწორი ექსპონირებით, თუკი მას საქმის მცოდნე აკეთებს, ძალიან ბევრი და მრავალფეროვანი ეფექტების მიღებაა შესაძლებელი. ზოგიერთი ასეთი "ექსპო-მოდინგის" რეჟიმი ფოტოკამერებს თავიდანვე მოყვებათ, როგორც გადაღების ერთ-ერთი შესაძლო რეჟიმი, ამიტომ ამ საკითხზე არ შევჩერდები. ექსპოზიციის გაზომვა. ექსპოზიციის სწორი გაზომვა აუცილებელია იმისთვის, რათა ექსპონირება ზუსტად იმდენი ხნით მოხდეს, რამდენიც საჭიროა წესიერი ფოტოს გადასაღებად. თუკი ფოტოკამერა ექსპოზიციას არასწორად გაზომავს, კარგ ფოტოს ვერ გადაიღებთ, ამიტომ ყურადღება უნდა მიაქციოთ გაზომვის მეთოდს, რომელსაც "ფლობს" ესა თუ ის ფოტოკამერა. გავრცელებულია გაზომვის ხუთი მეთოდი: 1. წერტილოვანი გაზომვა. ამ მეთოდის გამოყენების დროს კამერა სენსორის მხოლოდ მცირე ნაწილით, როგორც წესი, ცენტრით ახდენს განათების გაზომვას (სენსორის 1-5%). თანამედროვე კამერებს აქვთ წერტილის გადანაცვლების ფუნქცია და ობიექტზე ფიქსირების ფუნქცია. წერტილოვანი გაზომვა ძალიან ხელსაყრელია როდესაც მაღალკონტრასტულ ფოტოს ვიღებთ, რადგან გაზომვის წერტილის გარდა დანარჩენი სცენის განათება არ გამოითვლება... 2. ცენტრალურ-გაბნეული გაზომვა. ეს მეთოდი სენსორის 60-80%-ს მოიცავს. გაზომვისას აქცენტირება გეომეტრიულ ცენტრზე ხდება, თუმცა მას ემატება პერიფერიებიდან აღებული მონაცემები და საბოლოო მნიშვნელობა მათი საშუალო არითმეტიკულით გამოითვლება. 3. გაბნეული გაზომვა. მოიცავს სენსორის მთელ ფართობს და შედეგიც მთლიანი სენსორიდან მიღებულ მონაცემებზე დაყრდნობით იზომება. 4. ნაწილობრივი გაზომვა. წერტილოვანის ანალოგიურია, თუმცა 1-5%-ის ნაცვლად სენსორის 10-15%-ს მოიცავს. ძირითადად Canon-ის კამერებში გვხვდება. 5. მრავალწერტილიანი გაზომვა. ასევე მოიხსენიება, როგორც matrix, evaluative, honeycomb, segment metering, ან ESP. ყველაზე რთული მეთოდია, რომელიც გულისხმობს სენსორის ზედაპირზე რამდენიმე ზონიდან მონაცემების შეგროვებას და მათზე დაყრდნობით ოპტიმალური ექსპოზიციის გაანგარიშებას. ხუთივე მეთოდი გარკვეულ შემთხვევაში შეუცვლელია, ასე რომ სასარგებლო იქნება იცოდეთ რა სახის გაზომვების ჩატარება შეუძლია თქვენს კამერას. შუქმგრძნობელობა. ეს თვისება ფოტოფირებს ჰქონდათ და მათგან "გადმოედოთ" სენსორებს. იგი გულისხმობს სინათლეზე რეაგირების სისწრაფეს. ანუ თუკი სენსორს აქვს "a" სიდიდის შუქმგრძნობელობა და სურათის გადასაღებად ერთწამიანი ექსპონირებაც კმარა, "2a" სიდიდის შუქმგრძნობელობის შემთხვევაში მას მხოლოდ ნახევარი წამი დასჭირდება სურათის გადაღებისთვის. ამას განსაკუთრებით დიდი მნიშვნელობა აქვს ცუდი განათების პირობებში. სამწუხაროდ, აქაც თავისი დადებითი და უარყოფითი მხარეები იჩენს თავს - მაღალი შუქმგრძნობელობისას სენსორი სწრაფად იღებს სურათს, მაგრამ ელექტრული ხმაურისგან წარმოქმნილი არტეფაქტებიც მეტი აქვს და ისინი ფოტოს ამახინჯებენ. მეორეს მხრივ, დაბალი შუქმგრძნობელობისას სენსორს შეუძლია ძალიან სუფთა სურათის გადაღება, მაგრამ საამისოდ მეტი დრო სჭირდება. შუქმგრძნობელობა ISO შკალით იზომება. ყველაზე დაბალია ISO 6, ხოლო ყველაზე მაღალი - ISO 104200. რათქმაუნდა ამხელა შუქმგრძნობელობის სენსორს არავინ ჩაგიდებთ ფოტოკამერაში. პროფესიონალური კამერებისთვის "სტანდარტულად" ითვლება ISO 200 - ISO 3200 დიაპაზონი, თუმცა არის "გაფართოებული" ვარიანტიც, სადაც ჩამატებულია ISO 100, ISO 6400 და ზოგჯერ ISO 12800-იც. არტეფაქტების შესადარებლად ქვემოთ მოყვანილია ორი სურათი. მარცხენა ISO 100-ითაა გადაღებული, მარჯვენა ISO 3200-ით. სხვაობა თვალნათელია: მართალია დიდი ISO რიცხვები იქით მტერს უბრმავებს თვალს და აქეთ კიდევ - მოყვარეს, მაგრამ სინამდვილეში ISO 800-ის ზემოთ არტეფაქტები იმდენად აზიანებს გამოსახულების საერთო სახეს, რომ პროფესიონალი ფოტოგრაფები მათ გამოყენებას ერიდებიან. ასეა თუ ისე, შუქმგრძნობელობის დიდი დიაპაზონი იმის მანიშნებელია, რომ ფოტოკამერა სხვადასხვა განათებისას თანაბრად კარგად წარმოაჩენს თავის შესაძლებლობებს. თუკი, რათქმაუნდა არტეფაქტების წესიერი ჩამხშობი ექნება. კიდევ ერთი რამ რაც ამ დროს უნდა გახსოვდეთ ისაა, რომ რაც უფრო მცირე ზომის სენსორი აქვს კამერას, მით უარეს შედეგს მოგცემთ მაღალ ISO-ზე (ამას თავისი ობიექტური მიზეზები აქვს). თეთრი ფერის ბალანსი. განათება არამხოლოდ ინტენსივობით, არამედ "სითბოთიც" განსხვავდება. მაგალითად მზეს, ღრუბლიან ცას, ჩვეულებრივ ნათურას, "ცივი განათების" (სხვათა შორის ზუსტად ცივი სინათლის გამო ქვიათ ასე და არა იმის გამო, რომ ნათურაა ცივი) ნათურას და ა.შ. სხვადასხვა "სითბოს" მქონე ტონები აქვს. ზოგჯერ ეს კარგია - სასურველი ფოტოეფექტის მისაღებად, მაგრამ იმის გამო, რომ ფოტოკამერა თეთრი ფერის მიხედვით ახდენს ყველა დანარჩენი ფერის კორექტირებას, "თბილი", ან ნებისმიერი "არასტანდარტული" განათებისას ფერთა ბალანსი და ტონალობა ირღვევა. ამის გამოსასწორებლად ფოტოკამერას "თეთრი ფერის ბალანსი" აქვს. ანუ, მეხსიერებაში უდევს რამდენიმე წინასწარგანსაზღვრული პარამეტრი, რომელთა წყალობითაც შეუძლია გაიანგარიშოს და გაასწოროს ფერთა ტონალობა. მაგალითად სურათზე მოცემულია თეთრი ფერის ბალანსის ექვსი წინასწარი მოდელი: ავტომატური, დღის სინათლის, ჩრდილიანი, ღრუბლიანი, ფლუორესცენტული ნათებისა და ჩვეულებრივი (ვოლფრამის) ნათურის. ანუ ექვსი მოდელი ექვსი სხვადასხვა სასცენო სიტუაციისთვის. ცხადია ყველა სიტუაციას ვერავინ განსაზღვრავს და ვერავინ ჩადებს ფოტოკამერის მეხსირებაში, ამიტომ კამერებს აქვთ ბალანსის ხელით გასწორების საშუალება - შეგიძლიათ ნებისმიერ სიტუაციაში კამერას "დაანახოთ" თეთრი საგანი, ფურცელი, ან რაიმე სხვა და იგი მის მიხედვით გაასწორებს მთელი სცენის ტონალობებს. თეთრი ფერის კარგი ბალანსირება განსაზღვრავს სხვადასხვა განათების დროს კამერის წარმადობის ხარისხს. ფოტოფაილები. 1. JPG. ჩვენთვის საკმაოდ ცნობილი ფოტოფორმატი, რომელიც ფართოდ გამოიყენება მთელ მსოფლიოში. მისი პოპულარობის მიზეზი მარტივია - ფაილის შედარებით მცირე ზომა და კომპრესიისას ხარისხის ნაკლები დანაკარგი. სამწუხაროდ პროფესიონალურ ფოტოგრაფიაში JPEG ხარისხი ხშირად არასაკმარისია, თანაც მისი რედაქტირება ცოტა არ იყოს რთულია. ამიტომ ფოტოკამერებს აქვთ "მეორე" ფოტოფორმატი - RAW. ამ ფორმატში გაერთიანებულია 34-ნაირი გაფართოების მქონე ფაილი (ყოველ მწარმოებელს თავისი გაფართოება აქვს ამ ფაილისთვის), რომლებიც ფაქტობრივად ერთ ტიპს წარმოადგენს. RAW-ს ხშირად "ციფრული ფოტოს ნეგატივს" ეძახიან და ეს ასეცაა, რადგან მათი რედაქტირება ბევრად მარტივია, არ კარგავს ხარისხს, არ "კომპრესდება", ნებისმიერ დროს შეგიძლიათ გაასწოროთ თეთრი ფერის ბალანსი, სიმკვეთრე, კონტრასტულობა და ა.შ. საუბედუროდ RAW ფაილები JPEG ანალოგებზე 2-6-ჯერ დიდია, საჭიროებს ფოტორედაქტორით დამატებით დამუშავებას და ბოლოს მაინც JPEG-ად უნდა აქციოთ, ამიტომ კომფორტული მოსახმარი არ არის. რათქმაუნდა ის ძალიან კარგია, როდესაც უმაღლესი ხარისხის ფოტოს ვიღებთ, მაგრამ სხვა ყველა შემთხვევაში ძალიან ნელი და "მოუხერხებელია" საიმისოდ, რომ მთლიანად ამოაგდოს ხმარებიდან JPEG. თუკი ვინმეს გაინტერესებთ, გადაწერეთ ეს ორი სურათი: http://www.dpreview.com/reviews/CanonEOS7D/samples/comparedto/studio/canon7d_nrstand_ISO%20100.JPG ზედა JPG-ითაა გადაღებული, ქვედა - RAW-ით (და შემდეგაა JPG-დ გარდაქმნილი). თვალნათლივ დაინახავთ RAW-ის მაღალ ხარისხს... ვიდეოფაილები. საშუალო და მაღალი დონის ფოტოკამერები "ბონუსად" ვიდეოგადაღების საშუალებითაც არიან დაჯილდოებული. თუ თქვენთვის ვიდეო უმნიშვნელოა, გამოტოვეთ ეს საკითხი, ხოლო მათ, ვისთვისაც ვიდეო მნიშვნელოვანია, ვურჩევ გაითვალისწინონ, რომ მართალია ფოტოკამერებს შეუძლიათ ვიდეოს გადაღება, მაგრამ ეს ვიდეოები ხშირად უბრალოდ Motion JPEG-ითაა შექმნილი, ანუ უზარმაზარი ზომისაა (პირდაპირი მნიშვნელობით!) - ვიდეოს ერთი წამი 5-6MB-ია და 4GB-იან ჩიპს სულ რაღაც 13 წუთში გაავსებთ. როგორც წესი, 1280x720 @ 24fps საშუალო დონის სარკიან ფოტოკამერებს აქვთ. უფრო მაღალი დონის კამერებს 1280x720 @ 60fps, ან სულაც 1920x1080 @ 30fps აქვთ... რათქმაუნდა ფოკუსის გასწორება სულ ხელით მოგიწევთ და ვერც ისეთი ხარისხის ვიდეოს გადაიღებთ, როგორსაც პროფესიონალური ვიდეოკამერა გაჩუქებთ, მაგრამ ზედმეტი ფუნქცია ვის აწყენს არა? 4. ობიექტივი ობიექტივზე სენსორზე არანაკლებადაა (მეტად თუ არა) დამოკიდებული ფოტოს ხარისხი. კარგი ობიექტივი შეიძლება თავად კამერაზე ორჯერ-სამჯერ ძვირიც კი დაგიჯდეთ. საქმეში ჩაუხედავ ადამიანს შეიძლება გაუკვირდეს, თუ რატომ ღირს ერთი ობიექტივი 150$, ხოლო მეორე - 1500 მაშინ, როცა მათ ერთი შეხედვით მსგავსი მონაცემები აქვთ. ამიტომ, მოდით, განვიხილოთ ფოტოკამერის ობიექტივების ტიპები და მათ შემადგენელი ნაწილები. დავიწყოთ იმით, თუ რისგან შედგება ობიექტივი. აგებულება. ნებისმიერი ობიექტივი წარმოადგენს ლითონის (უარეს შემთხვევაში - პლასტმასის) მილაკების, ლინზებისა და დიაფრგმისაგან. ჭრილში გამოიყურება ასე: რათქმაუნდა ზომა, საერთო კომპოზიცია და ლინზების რაოდენობა ყველას ინდივიდუალური აქვს, მაგრამ აგებულება ყველასი მსგავსია. მილებზე და ლინზებზე არ გავჩერდები, მივხედოთ დიაფრაგმას, ფოკუსურ მანძილს და ხედვის კუთხეს. შემდეგ კი განვიხილოთ ობიექტივების ტიპები. დიაფრაგმა. დიაფრაგმა არის მექანიკური მოწყობილობა, რომელსაც შეუძლია გაიხსნას გარკვეულ დონეზე, რათა შეუშვას ობიექტიბობვში სინათლის გარკვეული რაოდენობა, ან დაიხუროს არ საერთოდაც არ შეუშვას. იგი შედგება წრის შემკვრელი სეგმენტებისგან ("ფრთები") და მათი მამოძრავებელი მექანიზმისგან. რაც მეტი ფრთა აქვს დიაფრაგმას, მით უფრო სუფთად ატარებს სინთლეს ობიექტივში და უკეთესი გამოდის სურათი. თუმცა ფრთების რაოდენობის გარდა მნიშვნელოვანია დიაფრაგმის ფარდობითი ზომა. ფარდობითი ზომა ეწოდება ობიექტივის წინა ლინზის დიამეტრისა და მისი უკნა ფოკუსური მანძილის შეფარდებას (D:f). სტნდარტულია შემდეგი რიცხვები: 1:0,7; 1:1; 1:1,4; 1:2; 1:2,8; 1:4; 1:5,6; 1:8; 1:11; 1:16; 1:22; 1:32; 1:45; 1:64. სიმარტივისათვის და სისწრაფისთვის ყოველდღიურობაში იყენებენ შემოკლებულ აღნიშვნას. მაგალითად, D:f = 1:1,4-ის მაგიერ წერენ "f/1,4" რაც იმას ნიშნავს, რომ ფარდობიღი ღიობის ზომა 1:1,4-ს უდრის. ცხადია დიაფრაგმას აქვს მაქსიმალური და მინიმალური პოზიციები, ამიტომ ობიექტივზე აწერენ, მაგალითად "f/2-f/5.6". არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ რაც ნაკლებია ფარდობითი ზომა, მით მეტი სინათლის გატარება შეუძლია დიაფრაგმას, რადგან უფრო დიდზე იხსნება. აი ასე: და ისიც უნდა გახსოვდეთ, რომ რაც მეტ შუქს გაატარებს დიაფრაგმა, მით უკეთ წარმოაჩენს თავს ობიექტივი ცუდი განათებისას! ასე რომ ობიექტივების ფასი შეიძლება დიაფრაგმამაცი კი განსაზღვროს. მაგალითად თუ ერთ ობიექტივს აქვს f/5.6-f/8 და ღირს "სულ რაღაც" 300$, მაშინ მეორეს, რომელსაც f/1.4-f/2 აქვს, შეიძლება 800 დოლარიც კი ედოს, რადგნ მეტ სინათლეს ატარებს! თუმცა, სინამდვილეში ყველაფერი არც ისე მარტივია. დიდ შუქგამტარობას ჭკუით გამოყენება უნდა იმიტომ, რომ დიდი შუქგამტარობა ზოგჯერ სურათის ცენტრისკენ მეტ სინათლეს ისვრის, გვერდებისკენ კი - ნაკლებს, ასე რომ სურათი "ჩარჩოში" ჩამჯდარი გამოვა. კიდევ უფრო მეტ შუქგამტარობას შეუძლია ფერები ერთმანეთში გადღაბნოს და ა.შ... ობიექტივების ეფექტ-დეფექტებზე მოგვიანებით ვისაუბრებ. ფოკუსური მანძილი და ხედვის კუთხე. მეცნიერულ ენაზე (რომელიც ასე არ გვიყვარს) ფოკუსური მანძილი ეწოდება მთავარი ფოკუსიდან (ფაქტობრივად, წინა შემკრები ლინზიდან) ობიექტივის უკნა სიბრტყემდე მანძილს. ცხადია იზომება მილიმეტრებში. სამწუხაროდ ბევრს გონია, რომ რახან ფოკუსური მანძილი აქვთ მაგალითად, 18მმ, შეძლებენ ფოტომაკერიდან 18მმ-ის დაშორებით მყოოფ ობიექტზე ფოკუსის გასწორებას და "მაკრო" სურათის გადარებას. ეს ილიასე არ არის. ფოკუსური მანძილი არის სუფთა ტექნიკური ტერმინი და მასში ვერ იპოვით მინიმალური ფოკუსირების მანძილს (რაც აღნიშნავს იმას, თუ კამერიდან რამდენად ახლოს შეგიძლიათ რამე გადაიღოთ). მას გავლენა აქვს ხედვის კუთხეზე, ანუ არეალზე, რაც შეიძლება ობიექტივმა "დაინახოს". რაც ნაკლებია ფოკუსური მანძილი, მით მეტს "ხედავს" ობიექტივი, მაგრამ მით ნაკლებია გადიდების კოეფიციენტი. დიახ, გადიდების. რადგან უფრო გრძელი ფოკუსური მანძილი იმასაც ნიშნავს, რომ გადასაღები სცენა თქვენკენ "მოახლოვდება". შედარებისთვის, ქვემოთ მოყვანილ სურათებზე ხედავთ 28, 50, 70 და 210მმ-იანი ფოკუსური მანძილით გადაღებულ სურათებს. მემგონი "ზუმი" იგრძნობა: მართალია მოკლე ფოკუსური მანძილი მეტის დანახვის და გადაღების საშუალებას იძლევა, მაგრამ არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ პერსპექტივას ამახინჯებს: სცენა სამი სხვადასხვა ფოკუსური მანძილითაა გადაღებული და ვარდისფერი საგნის დამახინჯება ნათლად ჩანს. მოკლედ, აქაც ამა თუ იმ პარამეტრის გამოყენებას ცოდნა უნდა. ჰო მართლა, გრძელი ფოკუსური მანძილის მქონე ობიექტივებს "გრძელფოკუსიანი" ჰქვიათ, ხოლო მოკლესას - "ფართოკუთხიანი". უძრავფოკუსიანი ობიექტივი. ინგლისურად - Prime Lens. აქვს ფიქსირებული ფოკუსური მანძილი (ანუ "ზუმი" არ აქვს), რის ხარჯზედაც არის უფრო კომპაქტური, მსუბუქი და სწრაფი. ამასთანავე აქვს გაცილებით უკეთესი ოპტიკური ხარისხი. ფიქსირებული ფოკუსური მანძილის ხარჯზე იღებს უფრო მკვეთრ ფოტოებს. ზოგიერთი, მეტად "სპეციფიური" ობიექტივი, მაგ. "ექსტრემალური" ტელე-ფოტო, მაღალი ხარისხის მაკრო, ან წანაცვლების მქონე ობიექტივები ხშირად გამოდის ფიქსირებული ფოკუსით, რადგან სხვა შემთხვევაში ისედაც რთული და ძვირი მოწყობილობები კიდევ უფრო გართულდებოდა და გაძვირდებოდა. ძალზე პოპულარული იყო უსარკო ფირიან ფოტოკამერებში, რადგან მათში ფოკუსის ცვლისას ვერ განსაზღვრავდი, თუ რას უღებდი სურათს (სარკის არქონის გამო). მოძრავფოკუსიანი ობიექტივი. ინგლისურად - Zoom Lens. აქვს მოძრავი მილი ზედ დამაგრებული ლინზით (ან ლინზებით), რის წყალობითაც ობიექტივის ფოკუსური მანძილი ცვლადი ხდება და ობიექტივს გამოსახულების მოახლოების საშუალება ეძლევა. დიახ, მათ აქვთ "ზუმი", მაგრამ იგი არსად წერია ისე, როგორც სამოყვარულო კამერებში (მაგ. 3x optical zoom). ამის ნაცვლად ობიექტივის მონაცემებში (ან სულაც, ზედვე) წერია მაგალითად "18-55mm zoom lens", ან კიდევ "70-200mm zoom lens". როგორ დავადგინოთ "ზუმი"? უნდა ავიღოთ მაქსიმალური ფოკუსური მანძილი და გავყოთ იგი მინიმალურზე. რასაც მივიღებთ, ის გახლავთ "ზუმის" რაოდენობა. მაგრამ ეს მაინც ფარდობითი ცნებაა იმიტომ, რომ 55:18=3 და 200:70=3 (დამრგვალებით). ანუ ორივე ობიექტივს 3-ჯერადი "ზუმი" აქვს, მაგრამ რეალურად, ამ "ზუმების" საწყის მნიშვნელობებს შორის (18 და 70) მთელი 4-ჯერადი განსხვავებაა. ასე რომ ვისაც "ზუმი" გიყვართ, თუკი პროფესიონალობა გადაწყვიტეთ, ისწავლეთ ფოკუსური მანძილით აზროვნება და არა "ზუმის" სიდიდით. მოწყობილობები მაკროგადაღებისთვის. მაკრო ობიექტივი გამოიყენება ობიექტების მსხვილი პლანით გადასაღებად, ან მცირე ზომის ობიექტების ფოტგრაფირებისთვის. ეს შეიძლება მოხდეს მაკრო ობიექტივის დახმარებით: შეიძლება იყოს როგორც ფიქსირებული, ასევე მოძრავფოკუსიანი. ზედ აწერია მაკროს თანაფარდობა. მაგ. "1:1". გარდა ამისა, მაკროგადაღებისთვის შეიძლება გამოიყენოთ ობიექტივის "დამაგრძელებელი": იგი განსაზღვრული ფოკუსური სიგრძის მქონე ობიექტივებისთვისაა გათვლილი. მისი დამაგრების შემთხვევაში ობიექტივის ფოკუსური სიგრძე იცვლება და იგი "მაკრო" ობიექტივად იქცევა... მაკროგადაღებისთვის მესამე ვარიანტია მიახლოების ლინზა, ანუ ერთგვარი "სათვალე" ობიექტივისთვის: იგი ობიექტივს წინ უმაგრდება და მაკროობიექტივიც მზადაა... მართალია დამაგრძელებლიც და დამატებითი ლინზაც იძლევა მაკროგადაღების საშუალებას, თანაც საკმაოდ იაფი ღირს (მაკრო ობიექტივისგან განსხვავებით), მაგრამ ეს ორი მოწყობილობა მაინც არ იძლევა იმდენად უზადო შედეგს, როგორსაც ნამდვილი, 1000 ან თუნდაც 600-დოლარიანი მაკროობიექტივით მიაღწევთ... 5. ობიექტივის მიერ წარმოქმნილი დეფექტები გამოყოფას იმსახურებს სამი დეფექტი. ესენია ქრომატული აბერაცია, ვინიეტირება და კასრისებრი დეფორმაცია. სამივე დეფექტით მოძრავფოკუსიანი ლინზები "გამოირჩევა". კასრისებრი დეფორმაცია ლინზის გამობურცული ფორმის გამო წარმოიქმნება და მასთან გამკლავება შედარებით ადვილია ფოტოშოპის, ან ნებისმიერი სხვა ფოტორედაქტორის დახმარებით. ზოგიერთ მათგანს ობიექტივის პარამეტრები ან ფოტოკამერის ტიპიც კი შეგიძლიათ მიუთითოთ, რათა წინასწარგანსაზღვრული მონაცემების მიხედვით გამოასწოროს სურათი. კასრისებრი დეფორმაციის მაგალითს ქვემოთ ხედავთ: სხვათა შორის მსგავსი დეფორმაცია, ოღონდ გაცილებით ძლიერი და წინასწარგამიზნული "თევზის თვალის" ტიპის, ანუ ასფერული ლინზის მქონე ობიექტივებითაც წარმოიქმნება. ასეთი ობიექტივები მაქსიმალურად შესაძლო ხედვის კუთხის მისაღწევად (ზოგჯერ 160 გრადუსზე მეტიც კი) მფრინავი თეფშის ფორმის წინა ლინზას იყენებენ, რომელსაც ასფერული ქვია და ჭრილში ასე გამოიყურება: რაც შეეხება ვინიეტირებას, შეიძლება ითქვას, რომ ეს ყველაზე "დადებითი" დეფექტია და გულისხმობს სურათის გარშემო ჩამუქებული არეალის, ასე ვთქვათ, "ჩარჩოს" წარმოქმნას. ფოტოგრაფები ამ დეფექტ-ეფექტს ხშირად იყენებენ სურათში სპეციფიური ატმოსფეროს შესაქმნელად... აი მესამე დეფექტზე კი ვერავინ იტყვის "დადებითიაო". სამწუხაროდ ის არც ადვილად გამოსწორებადია. საუბარია ქრომატულ აბერაციაზე. იგი მაშინ წარმოიქმნება, როდესაც ლინზა არ არის სათანადო ხარისხის (სიმრუდე, შუქგამტარობა, ა.შ.) და სინათლეს შლის შემადგენელ ფერებად. აბერაცია ძირითადად მუქი და ღია ფერების შეხვედრის ადგილზე წარმოიქმნება და ვარდისფერი ან იისფერია ხოლმე. აი, როგორც ამ სურათზე: 6. შტატივი და ფილტრები კამერისთვის უამრავი აქსესუარი არსებობს. ჩანთა, დამატებითი მაშუქი, განათების ქოლგა, "ზონტიკად" წოდებული, ობიექტივის მზისგან დამცავი, დამატებითი აკუმულატორის პაკეტი, ფოტოკამერის "საწვიმარი ლაბადა" და ა.შ. მაგრამ მთელი ამ ასორტიმენტიდან მოყვარულთათვის მეტ-ნაკელბად აზრიანი მხოლოდ შტატივისა და ფილტრების შეძენაა. ამიტომ ორი სიტყვით შევეხები მათ. შტატივი. შტატივი კამერის სტაციონარული სადგამია. ერთ- (monopod) ან სამფეხა (tripod): ცალფეხა შტატივი მოსახერხებელია იქ, სადაც სამფეხას ვერ დადგამთ. გარდა ამისა უფრო კომპაქტური, მსუბუქი და მობილურია. თუმცა სხვა არანაირი ღირსება არ გააჩნია. რაც შეეხება სამფეხას, იგი მრავალი ზომის, წონის, ხარისხისა და ფასის არსებობს. ყველაზე იაფი და მსუბუქი შტატივები ალუმინისგან მზადდება, მხოლოდ ორად იკეცება (ნაკლებადკომპაქტურია) და კამერის უბრალო სამაგრითაა აღჭურვილი. ცოტა უფრო ძვირი შტატივები ნახშირბადის ბოჭკოსგანაა დამზადებული, სამად იკეცება და თუ გაგიმართლათ, კამერის სამაგრი თარაზოთი და 360 გრადუსით ბრუნვის მექანიზმით იქნება აღჭურვილი. ყველაზე ძვირადღირებული შტატივები მართალია ნახშირბადის ბოჭკოთია დამზადებული, მაგრამ განგებაა დამძიმებული (მეტი მდგრადობისთვის), აღჭურვილია რამდენიმე ტიპის სამაგრით, ორმხრივი თარაზოთი, საკიდი კაუჭით და ა.შ. თუმცა მე თუ მკითხავთ, ნებისმიერ მოყვარულს იაფი შტატივიც ეყოფა, რათქმაუნდა კარგია თუკი თარაზოთიც იქნება აღჭურვილი... ფილტრები. ერთი შეხედვით არასაჭირო ფილტრები სინამდვილეში იმდენად კარგი რამაა, რომ კაცი შეიძლება დაფიქრდეს კიდეც, ჯერ შტატივის ყიდვა ჯობია, თუ ფილტრის. ფილტრები მრავალგვარი არსებობს, მაგრამ ძირითადი ტიპი სამია და ისინი ხშირად ერთ კომპლექტშიც იყიდება ხოლმე... ულტრაიისფერი ფილტრი გამჭვირვალეა და მხოლოდ ულტრაიისფერ სხივებს აკავებს. გამოიყენება ნისლოვანი ეფექტის ნაწილობრივ ჩასახშობად (იხ. სურ.) არ ცვლის ექსპონირების დროს, განათებულობას და სხვა პარამეტრებს. პოლარიზებული ფილტრი ნაცრისფერია. შეუძლია შეაკავოს გარკვეული ზედაპირიდან წამოსული არეკვლები, შეუძლია ჩაამუქოს ცა და გაზარდოს ფერებით გაჯერება (იხ. სურ.). ფლუორესცენტული ფილტრი სხვადასხვა ფერის არსებობს, თუმცა ძირითადად გამოიყენება ვარდისფერი ან ნარინჯისფერი, რაც მეტ სითბოს აძლევს სცენას. რათქმაუნდა არსებობს პირიქით - "გამაციებელი" (ლურჯი) და "საზაფხულო" (მწვანე) ფილტრები... -------------------------------------------------------------------- მე მოვრჩი. იმედია ყველამ ყურადღებით წაიკითხეთ თემა და მიხვდით რა რას ნიშნავს, რა ფუნქცია და რა დეტალი რისთვისაა საჭირო და ოდნავ მაინც გაგიადვილდებათ კამერის შერჩევა. რათქმაუნდა მხედველობაში უნდა მიიღოთ, რომ 500$-იანი ბიუჯეტით ვერც პირდაპირ ხედს და ვერც ვიდეორეჟიმს ვერ მიიღებთ, ღამითაც ვერ გადაიღებთ და ა.შ. მაგრამ ეს ყველაფერი წინასწარ მაინც გეცოდინებათ და ნივთს რომ შეიძენთ აღარ დაგწყდებათ გული, რომ გაუაზრებლად იყიდეთ "რაღაც", რაც თქვენს მოთხოვნებს ვერ აკმაყოფილებს... წარმატებას გისურვებთ. გმადლობთ ყურადღებისთვის.

დიდი ხანია ამ განყოფილებაში არაფერი დამიდია, ამიტომ ვეცდები გამოვასწორო ეს შეცდომა და გთავაზობთ ორ- და სამარხიანი მეხსიერების მუშაობის პრინციპს... ორარხიანი მეხსიერების არქიტექტურა (Dual-Channel Memory Architecture) არის ტექნოლოგია, რომელიც თეორიულად აორმაგებს მეხსიერებიდან მეხსიერების კონტროლერისკენ ინფორმაციის გამტარობას. ორარხიანი მეხსიერება იყენებს 2x64-ბიტიან მეხსიერების არხს, რაც 128-ბიტიან გადაცემას გვაძლევს. ეს არქიტექტურა ეძლევა დედაპლატას და არა მეხსიერების მოდულს, ასე რომ ერთმადაიმავე მოდულებმა ზოგ დედაპლატაზე შეიძლება იმუშაოს ორარხიან რეჟიმში, ზოგზე კი - არა (თუკი ასეთი დინოზავრები კიდევ არსებობენ ). მოქმედების პრინციპი ორარხიან არქიტექტურას სჭირდება ორარხიანი მეხსიერების მხარდაჭერის მქონე დედაპლატა და ორი, ან მეტი DDR, DDR2 ან DDR3 მეხსიერების მოდული. ეს მოდულები თანმხვედრ სლოტებში იდგმება, რომლებიც, როგორც წესი ერთი ფერისაა, როგორც აი ამ შესანიშნავ EVGA-ს დედაპლატაზე ეს არხები საშუალებას იძლევა, რამდენიმე მოდული დაუკავშირდეს კონტროლერს და გაიზარდოს მათი გამტარობა (და შესაბამისად - წარმადობაც). ორარხიანი მეხსიერების მუშაობისთვის არ არის აუცილებელი სრულიად იდენტური მოდულების გამოყენება. მაგალითად შეიძლება ორარხიან მეხსიერებაში ერთმხრივი და ორმხრივი მეხსიერების მოდულების ჩასმა (Singlesided,Doublesided), მაგრამ ამ შემთხვევაში სისტემის სტაბილურობა მეხსიერების კონტროლერის ხარისხზეა დამოკიდებული, ამიტომ კარგი თავსებადობისთვის და უკეთესი წარმადობისთვის მაინც მიზანშეწონილია ერთნაირი მოდულების ხმარება. თუკი დედაპლატას აქვს ორი წყვილი სხვადასხვა ფერის მქონე მეხსიერების სოკეტი (ფერები აღნიშნავს bank 0 და bank 1-ს), მაშინ ერთნაირი მოდულები უნდა განთავსდეს bank 0-ში, ხოლო განსხვავებულები - bank 1-ში. არ დაგავიწყდეთ, რომ მოდულების სიხშირეები ერთმანეთს უნდა ემთხვეოდეს . თუკი მაინც გამოვიყენებთ განსხვავებული სიხშირეების მქონე მოდულებს, მაში დედაპლატა ავტომატურად დააყენებს ყველა მოდულის სიხშირეს უმდაბლეს მაჩვენებელზე. ყველა იმ პრობლემის გამო, რასაც შეიძლება გადავაწყდეთ სხვადასხვა მოდულების dual channel-ში გამოყენებისას, არსებობს მეხსიერების კომპლექტები,memory kit-ები და სწორედ მათი გამოყენებაა ყველაზე სასურველი. ხოლო როდესაც არ გვაქვს კიტი და გვაქვს 2 ცალი უბრალო მოდული, მაშინ ორარხიანი მეხსიერების კარგად მუშაობისთვის სასურველია: 1. მოდულების ტევადობა ერთმანეთს ემთხვეოდეს (მაგ. 1024MB) 2. სიჩქარე და ლატენტურობაც ერთმანეთს ემთხვეოდეს (მაგ. PC5300, 5-5-5-15). თუკი ისინი არ ემთხვევა, მაშინ dual channel-ში გამოიყენება ყველაზე პატარა სიჩქარე და ყველაზე დიდი ლატენტურობა. 3. მოდულებზე ჩიპების რაოდენობა ერთმანეთს ემთხვეოდეს. დანიშნულება ორარხიანი მეხსიერების ტექნოლოგია შეიქმნა, რათა "ბოთლის ყელის" (bottleneck) პრობლემა მოხსნილიყო. პრობლემა კი შემდეგში მდგომარეობს: როდესაც პროცესორის სიხშირე და წარმადობა იზრდება, ის მოითხოვს, რომ მეხსიერებამ "ფეხს აუჩქარონ". თუკი ეს კომპონენტი არ ასწრაფდება, მაშინ პროცესორს გადასამუშავებელი ინფორმაცია აღარ რჩება და წარმოიქმნება "ბოთლის ყელი" (იხ. სურათი). ამის ალბათობა დიდია ერთარხიანი მეხსიერების შემთხვევაში ნებისმიერ CPU-ზე, რომლის FSB აჭარბებს მეხსიერების სიხშირეს. Dual Channel-ის შემთხვევაში კი ერთი გაზრდილი არხის მაგივრად გამოიყენება მეორე, პარაელური არხი, რომელიც საერთო ჯამში უკვე კონტროლერში ზრდის ინფორმაციის გადაცემის სიჩქარეს და ინფორმაციაში ვაკუუმი აღარ წარმოიქმნება. Dual Channel არქიტექტურა ხელმისაწვდომია როგორც Intel-ის, ასევე AMD-ს პლატფორმაზეც . განსხვავებული სიტუაციაა სამარხიან მეხსიერებაზე (Triple Channel Memory). ის მხოლოდ 1366 სოკეტის პლატფორმაზეა ხელმისაწვდომი (ანუ X58 ჩიპსეტი). სხვა ყველა პლატფორმაზე DDR3 მეხსიერება ორარხიან რეჟიმში მუშაობს. გასათვალისწინებელია ისიც, რომ Triple Channel-ისთვის აუცილებელია სამი სრულიად იდენტური მეხსიერების მოდული, ანუ სპეციალური კიტი. სამარხიანი მეხსიერების მოქმედების პრინციპი ზუსტად ისეთივეა, როგორც ორარხიანის, მაგრამ ამ შემთხვევაში გაორმაგებული გადაცემის სიჩქარის მაგიერ გასამმაგებულ გამტარობას ვიღებთ . მაგალითად Intel-ი გვარწმუნებს, რომ Core i7-ს, რომელსაც აქვს 1066MHz-იანი DDR3 მოდულები, შეუძლია გაატაროს 25.6GB ინფორმაცია 1 წამში. სამარხიანი მეხსიერების კიდევ ერთი დიდი პლიუსი ისაა, რომ ლატენტურობა მცირდება. ეს იმის ხარჯზე ხდება, რომ ინფორმაციის გადამუშავებაზე მოთხოვნა თითოეულ მოდულს რიგ-რიგობით ეგზავნება და არა ერთდროულად. მარტივად რომ ვთქვათ, როდესაც პირველი მოდული "ისვენებს", მეორე საქმეს აკეთებს, მესამეს კი ბრძანება ეგზავნება... აი ასე მარტივად მოქმედებს ორ- და სამარხიანი მეხსიერების რეჟიმები. იმედია ყველამ ყველაფერი გავიგეთ. მე კი ვეცდები კიდევ მოგაწოდოთ ხოლმე სასარგებლო ინფორმაცია, თქვენი დაუინტერესებლობის მიუხედავად ესეც მეორე ნაწილი და ტესტი კაცობრიობას მთელი თავისი არსებობის მანძილზე აწუხებს საჭირბოროტო და იდუმალებით მოცული კითხვები, მაგალითად: "არსებობდა თუ არა ატლანტიდა"? "რამდენი ვარსკვლავია სამყაროში"? "რა მოხდება 2012 წლის 21 დეკემბერს"? (ეს კითხვა ამ ბოლო დროს გამოშტრიკინდა საიდანღაც) "არის თუ არა სამყაროში სხვა ცივილიზაციები და თუ არის, მაშინ რამდენ ქულას აგროვებენ ისინი 3DMark-ში"? "დღევანდელი ტექნოლოგიისა და პროცესორების პირობებში სჯობს თუ არა მეხსიერების სამარხიანი რეჟიმი ორარხიანს წარმადობაში"? დღეს $#^#(|დები ამ საჭირბოროტო კითხვებიდან ერთ-ერთს მაინც გავცე მეტ-ნაკლებად დამაჯერებელი პასუხი. ამისათვის მე გამოვიყენებ საიტ tweaktown.com-ზე არსებულ ინფორმაციას. წერას დავიწყებ Core i7-ის მცირე განხილვით. -------------------------------------------------------------------------------------------- მას შემდეგ, რაც სამყაროში გაჩნდა ცნება "PC", ანუ პერსონალური ცომპიუტერი, გაჩნდა ოპერატიული მეხსიერებაც, რომელიც ცალკე "სალტეში" (ან თუ გნებავთ სლოტში) გახლდათ "ჩაბრძანებული", ხოლო დედაპლატაზე მთავარი კომუნიკატორის როლს ჩიპსეტი ასრულებდა, რომელიც საკმაო ხნის მანძილზე უცვლელი სქემით აკავშირებდა RAM-სა და CPU-ს ერთმანეთთან. 2003 წელს მწვანე დრაკონმა, AMD-მ მოახდინა ნახევარრევოლუცია - AMD K8 პროცესორს თავის ჩიპში ჰქონდა მეხსიერების კონტროლერი. აი პროცესორის არქიტექტურის სქემა, რომელშიც ქვედა მარცხენა კუთხეში სწორედ მეხსიერების კონტროლერს ხედავთ: ცხადია მეცსიერების მოდულები ცალკე სლოტში ზის, პროცესორი კი თავის სოკეტშია ჩაბრძანებული. ამიტომ მეხსიერების გატარება პროცესორის სოკეტს ევალებოდა. 2003 წელს არსებულ AMD-ს Socket 754-ს ერთარხიანი DDR1-400 მეხსიერების მხარდაჭერა ჰქონდა მაქსიმუმ 3.2GB/s გამტარობით. აქედან 3GB/s ხვდებოდა პროცესორთან, ხოლო დანარჩენი 200MB/s გზაში იკარგებოდა იდუმალი მიზეზების გამო, სიტყვასიტყვით რომ ვთქვათ - "and 200MB/s was wasted on overheads". თეორიულად ეს წინ გადადგმული ნაბიჯი გახლდათ, მაგრამ AMD-ს სოკეტის გამტარობა Intel-ის ორარხიანი მეხსიერების გამტარობაზე დაბალი იყო და ამიტომ მალე გამოჩნდა ახალი Socket 939 6.12GB/s გამტარობით. მოგვიანებით კი დღემდე ცოცხალი და აქტუალური AM2 სოკეტიც გამოჩნდა ორარხიანი მეხსიერების მხარდაჭერითა და 7-7.5GB/s გამტარობით. Intel Core i7, კონკრეტულად კი Nehalem არქიტექტურის მქონე პროცესორი, რომელსაც პირდაპირ ეხება დღევანდელი სტატია, კომპანია ინტელის პირველი პროცესორია მეხსიერების ინტეგრირებული კონტროლერით. აი ნეჰალემის არქიტექტურა: ამ არქიტექტურის მქონე პროცესორს სამი 64-ბიტიანი არხი აქვს მეხსიერებისთვის გამოყოფილი. რა ტიპის? რათქმაუნდა ბოლო (ჯერ-ჯერობით ბოლო) DDR3 ტიპის მეხსიერება. ეს მართლაც ბევრია. ვთქვათ, გვაქვს 3 ცალი DDR3-1066 მოდული. თითო მოდულის დაახლოებითი გამტარობა 8533GB/s იქნება, ხოლო სამი ასეთი მოდულისა - 25GB/s. 1600MHz-იანი მოდულების შემთხვევაში გამტარობამ შეიძლება 40GB/s-ს მიაღწიოს. უფრო მაღალსიხშირიანებზე აღარაფერს ვამბობ... ჰოდა ისმის კითხვა: ასე ნაფერებ და სანუკვარ Core i7-ს შეუძლია ამხელა მეხსიერების გამტარობის "ათვისება"? თუ სჯობს მხოლოდ ორარხიანი სქემით დავკმაყოფილდეთ? ორარხიანი სქემის შემთხვევაში 1066MHz-ზე ვიღებთ 17GB/s-ს, ხოლო 1600MHz-ს შემთხვევაში 26GB/s-ს. სატესტო სისტემა: Processor: Intel Core i7 956 (24x133MHz) Motherboard: ASUS P6T Deluxe OC Palm Hard Disk: Intel SSD X25-M80GB Graphics Card: GIGABYTE 9800GX2 Cooling: Stock Intel LGA1366 Cooler Operating System: Microsoft Windows Vista X64 SP1 Drivers: Intel INF 9.0.1.1007, Forceware 178.24 ახლა კი თქვენთვის ასე საინტერესო Dual და Triple Channel მეხსიერებების ბენჩმარკების შედეგები: ბოლოს გეიმერებისთვისაც დავდებ ერთ ბენჩმარკს Crysis-იდან, რათა ნახოთ რა განსხვავებაა FPS-ებში. ალტერნატიული ტესტი: და რაც ბენჩერებისთვის უფრო მნიშვნელოვანი და საინტერესოა ამ მეორე რევიუში იყო - 3DMark: ეს "ალტერნატიული" ტესტი სხვა საიტზე ვიპოვე. მასში Core i7-920 პროცესორი, ASUS Rampage II Extreme დედაპლატა, Radeon HD3850 ვიდეოდაფა და Silicon Power DDR3-1066 ოპ. მეხსიერების მოდულები იქნა გამოყენებული 8-8-8-20 ტაიმინგებით. თუკი დაკვირვებული ბრძანდებით დაინახავდით, რომ ზედა ტესტში მოდულების "ვინაობა" და ტაიმინგები უცნობი იყო... ალბათ ამ ტესტებიდან თითოეული თქვენგანი მისთვის სასურველ შედეგს გამოიტანს, მაგრამ მე მაინც ვეცდები ჩემი აზრი გითხრათ (თავზე მოხვევის გარეშე) - Core i7 თავისი ნეჰალემ არქიტექტურით მართლაც კარგი პროცესორია. ზოგი იფიქრებს "რბილად ნათქვამიაო", მაგრამ i7 არის კარგი პროცესორი. კარგი. არანაირი "მაგარი", "მტ*****ი" და რაღაც მისთანა არ არის, მჯობნის მჯობნი არ დაილევაო ხომ გაგიგიათ?... ჰოდა ამ ჩვენს კიარა თქვენს i7-ს მართალია აქვს სამარხიანი მეხსიერების რეჟიმი, მაგრამ ამ რეჟიმში 1066-იანი მოდულები თავზე გადაუვა. ჩემი აზრით. სხვა ნებისმიერ შემთხვევაში პროცესორის გამტარობას სავსებით ეყოფა ორარხიანი მეხსიერება. რათქმაუნდა თუკი იმდენი ფული გაქვთ, რომ ჯიბიდანაც გიცვივათ და რექტალური ხვრელის გამოსაწმენდადაც გყოფნით, იყიდეთ ეს 1366-ზე დამჯდარი სისტემა თავისი სამარხიანი მეხსიერების სქემით, არავინ გიშლით .

დაგეხმარები, როგორ არა! საშინელი ბრენდია!

დღევანდელი სტატია ეძღვნება AMD-ს ფანებს. პროცესორის არჩევას დიდი მნიშვნელობა აქვს კომპ. მომხმარებლისთვის. რათქმაუნდა იმდენი ფული არასდროს გაქვს, რომ სასურველი პროცესორი იყიდო და ტვინს იჭ#$%ტ არჩევაზე, მერე ზოგის შესაფერისი დედაპლატა არ გაქვს, ზოგი მოძველებულია, ზოგი კარგად არ "რაზგონდება"... მათ, ვინც თავისი სურვილის საწინააღმდეგოდ ყიდულობს AMD-ს სისტემას, მინდა მთელი გულით მივუსამძიმრო, რადგან იძულებით რაღაცის გაკეთება მართლაც რომ საშინელებაა... თუმცა არსებობენ AMD-ს ერთგული გულშემატკივრებიც, ვისთვისაც ამ პროცესორის ქონა ბრძოლაში დროშის ტარების ტოლფასია... ეს სტატია ერთსაც ეძღვნება და მეორესაც... ცხადია, იძულებით გაქვთ თუ ნებაყოფლობით, AMD-ა თუ Intel, პროცესორის შესაძლებლობები არასდროს გაკმაყოფილებთ. ზოგადად ადამიანის ბუნებაა ყოველთვის მეტის სურვილი. ჰოდა გაჩნდა ისეთი რამ, რასაც ოვერქლოქინგი ჰქვია. შემდეგ აქაც მოუნდა ხალხს პირველობა და მოიგონეს ბენჩმარკი, რანკინგი და ათასი იგავმიუწვდენელი რამ, რასაც ჩემი ჭკუა ვერ სწვდება. დღესდღეობით წარმადობისა და სითბოს გამოყოფის გარდა მომხმარებელთა ძალიან მცირე კატეგორიისთვისაა საინტერესო ენერგოეფექტურობის პრობლემა, ოვერქლოქერების უმეტესობა "ტვიკავს" ბიოსს, დრაივერებს, ჰარდს, მაგრამ კვებას - არა. და რატომ არ შეიძლება კვების დატვიკვა? ნუთუ ეს ცუდ შედეგებს მოგვცემს? დღევანდელ სტატიაში სწორედ ამის გარკვევას $#^#(|დები. რა არის კვების კონტროლერი? კვების კონტროლერი ერთგვარი მოწყობილობაა, რომელიც არეგულირებს პროცესორისთვის კვების მიწოდებას. კონკრეტულად: როდესაც სისტემა დატვირთული არ არის და პროცესორსაც შესაბამისად "საფიქრალი არ აქვს", კვების კონტროლერი "გრძნობს" ამას და CPU-ს ნაკლებ ენერგიას აწვდის. და როდესაც პროცესორს ოფისში სამუშაო შემოსდის, ეუბნება თავის მდივანს "ლიანა ერთი კვების კონტროლერს გასძახე, ცოტა ენერგია ამომიტანოსო" და მერე თავადაც ხვდებით რაც ხდება. საერთოდ პროცესორის "გასაეკონომიურებლად" ასეთი რამეც კეთდება ხოლმე: ალბათ ხედავთ, რომ როდესაც პროცესორი "უსაქმურობს", მამრავლი დაკლებულია და ტაქტური სიხშირეც იკლებს. რათქმაუნდა მამრავლის დაკლების გარდა ძაბვის დაკლებაც კარგი იქნებოდა, რადგან სწორედ ძაბვის დაკლების დროს იკლებს რეალურად პროცესორის ენერგომოხმარებაც და სითბოს გამოყოფაც. ასეთი რამეც კეთდება - თანამედროვე პროცესორების უმეტესობა უზრუნველყოფს სხვადასხვა დატვირთვისას სხვადასხვა ძაბვებზე და სიხშირეებზე მუშაობას. ამ მდგომარეობებს "p-state" ჰქვია. Intel-ის პროცესორებზე ასეთ ცვლას "SpeedStep" აკეთებს, ხოლო AMD-ს პროცესორებზე - "Cool'n'Quiet". სტატიაში სწორედ Cool'n'Quiet-ის დატვიკვაზე გვექნება საუბარი. საიტი Tomshardware.com ტვიკინგის დასატესტად შემდეგ სისტემას გვთავაზობს: შემდეგ სქრინზე ხედავთ AMD-ს მიერ მოწოდებულ ინფორმაციას, სადაც ნაჩვენებია პროცესორების ნომინალური ტაქტური სიხშირე და ძაბვები და იგივე, ოღონდ CnQ-ს გამოყენებით: ალბათ შეამჩნევდით, რომ ფენომი ფენომენალურად ენერგოეკონომიური აღმოჩნდა, ათლონი კი ღორობს და ჩართული power management-ით მეტს "ჭამს", ვიდრე გამორთულით. ასეთი პროცესორის ქონა ნაღდად არ მომინდებოდა. K10Stat იმისთვის, რომ AMD-ს მომხმარებელმა შეძლოს თავის პროცესორისთვის "p-state"-ს რედაქტირება, არსებობს სპეციალური პროგრამა - K10Stat. მისი გადმოწერა შეგიძლიათ აქედან, ან აქედან. შემდეგ გახსნით ამ პროგრამას, შეხვალთ "p-state"-ში და ნახავთ თქვენი პროცესორის ენერგომოხმარების რეჟიმებს. აი მაგალითად რამდენიმე პროცესორი: Athlon X2 7750 Athlon X2 7850 Athlon II X2 250 Phenom II X3 710 Phenom II X4 945 Phenom II X4 955 აქ კარგად ჩანს, რომელ პროცესორს და NB-ს რომელ რეჟიმზე რამდენი ძაბვა მიეწოდება. როგორც ხედავთ, ფენომებს ყველაფერი რიგზე აქვთ, აი ათლონებს კი მაღალი ძაბვები აქვთ მითითებული. ამიტომ რევიუს ავტორებმა ჩაატარეს ექსპერიმენტი და დაადგინეს ამ სამი პროცესორის სტაბილურად მუშაობისთვის რა მინიმალური ძაბვებია საჭირო. აი მონაცემებიც: Athlon X2 7750 Athlon X2 7850 Athlon II X2 250 მაგრამ ძია ტომის თანამშრომლებმა ფენომებისთვისაც მოგვცეს ძაბვები: Phenom II X3 710 Phenom II X4 945 Phenom II X4 955 Phenom II X3 710 იმედია იმის თქმა არ დამჭირდება, რომ ვარსკვლავით მითითებულია "დარაზგონებული" ვარიანტის შესაბამისი ძაბვები. ენერგომოხმარების ტესტები ააი ახლა კი დავითვალოთ წიწილები (თან "კაკრაზ" გვიანი შემოდგომაა) და ვნახოთ, რას მოგცემთ ასეთი ტვიკინგი, თუკი მას ჩაატარებთ. "no management" ჩვეულებრივ, CnQ-ს გათიშულ სისტემას ნიშნავს, "balanced" - ჩართულ CnQ-ს, ხოლო "otpimized" - დატვიკულს. ჯერ შევხედოთ დაუტვირთავ პროცესორებს: ახლა კი დატვირთული პროცესორები: ალბათ დაინახეთ, რომ რეალურად ენერგოეფექტური მხოლოდ Athlon X2 7850, Phenom II X4 945 და Phenom II X4 955 აღმოჩნდა, თუმცა ზოგმა შეიძლება სხვა პროცესორების 10 ვატშიც დაინახოს რამე რეზონი... ძაბვის და ენერგომოხმარების გრაფიკი თითოეული პროცესორისთვის: ბენჩმარკები ენერგოეფექტურობა იქით იყოს და "სერიოზული" ბენჩმარკებიც ხომ გვაინტერესებს... 3DMark 2001-მა არც ისე კარგი შედეგები აჩვენა "optimized" სისტემისთვის, მაგრამ როგორც საიტზე ეწერა, ეს პროგრამა მთლად კარგად ვერ იყენებს ბირთვებსო და იმედი ვიქონიოთ, რომ სხვა ბენჩებში ოდნავ უკეთესი შედეგი გვექნება, უფროსწორად, ექნებათ. აი, ვენტეჯში თითქმის არ არის განსხვავება optimized და balanced სქემებს შორის მაშინ, როდესაც ენერგომოხმარების მხროვ optimized სქემა ბევრად სჯობნის დანარჩენებს... ახლა Super PI-საც შევხედოთ... ახლა WinRAR: Cinebench R10 POVRay 3.6 1080p AVI + VirtualDub & XviD DivX & WMV, No Hardware Acceleration დასკვნა მე წავიკითხე სტატია, გრაფიკებიც გულდასმით შევისწავლე, თქვენც გითარგმნეთ და დასკვნაც გამოვიტანე, მაგრამ ჩემს აზრს თქვენ არ გაგიზიარებთ. რატომ? აი რატომ: 1. მე ჩემი აზრი მაქვს, თქნვე კი თქვენი უნდა იქონიოთ. 2. წაიკითხავთ რა დავწერე სტატიის ბოლოში და "მაგარია საღოლ"-ს დაწერთ, რეალურად არაფერს ითვისებთ. გმადლობთ ყურადღებისთვის. თქვენი, ან არც ისე თქვენი, მიხეილ რ.

მეც პროფი ვარ.

ზურა ვერ ვხსნი. მაგის ნახვის უფლება არ გაქვსო.

წინამდებარე სტატია ეძღვნება ჩემს მასწავლებელ JAMBO-ს, რომელმაც მასწავლა ხორცით ფორუმელობა და სულით გაოფება ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ადამიანს იდოთგანვე ჰქონდა მიდრეკილება თავისი გამოგონებების დაპატარავებისკენ (სხეულის ნაწილებისგან განსხვავებით ). გამონაკლისი არც კომპიუტერი ყოფილა. როგორც კი კომპიუტერმა დაპატარავება დაიწყო, ოთახის ზომებიდან შემცირდა კარადის, შემდეგ მაგიდის, ბოლოს კი ტელევიზორის ზომამდე და გახდა "პერსონალური", ანუ PC, გამომგონებლებმა თუ შემქმნელებმა გადაწყვიტეს იგი კიდევ უფრო კომპაქტური გაეხადათ... პირველი ჩანახატი ამ თემაზე ალან კეიმ, Xerox-ის კვლევითი ლაბორატორიის თანამშრომელმა შექმნა და შემოგვინახა. მას Dynabook ჰქვია და 1972 წლით თარიღდება: სამწუხაროდ ოცნების განხორციელება საკმაოდ რთული გამოდგა და Xerox-მა მხოლოდ 1976 წელს შექმნა პორტატული კომპიუტერი - Xerox NoteTaker: კომპიუტერი აღჭურვილი გახლდათ 1MHz სიხშირის პროცესორით და 128 კილობაიტიანი ოპ. მეხსიერებით. ეს იმ დროისთვის ფანტასტიკური მაჩვენებლები გახლდათ . ქსეროქსის საოცრება "სულ რაღაც" 22 კილოგრამს იწონიდა და სერიაში რომ გასულიყო 50000 დოლარი ეღირებოდა. სწორედ ამიტომ "სერია" მხოლოდ 10 საექსპერიმენტო მოდელით შემოიფარგლა. მართალია ქსეროქსმა მარკეტინგულ წარმატებას ვერ მიაღწია, მაგრამ მისი იდეით ფრთაშესხმულმა ადამ ოსბორნმა 1981 წელს შექმნა "Osborne 1". მას სურათზე ხედავთ: ეს კომპიუტერი უკვე "მხოლოდ" 10,7 კილოგრამს იწონიდა, ჰქონდა 4MHz სიხშირის "Zilog Z80" (იხ. სურ.) პროცესორი და 64Kb ოპ. მეხსიერება. ფასი მაღალი, მაგრამ ქსეროქსთან შედარებით მაინც მისაღები იყო - 1795 დოლარი. ამ კომპიუტერმა დიდი გამოხმაურება ჰპოვა ბიზნესმენებში, რომლებსაც მოეწონათ ეს "ელექტროჩემოდანი". თქვენ წარმოიდგინეთ და ფირმამ 2 წელიწადში, ანუ გამოშვების შეწყვეტამდე, 11000 კომპიუტერის გაყიდვა მოახერხა... აი სარეკლამო ბუკლეტიც (მართალია კაცი იღიმის, მაგრამ აშკარად ხელს წყვეტს 10-კილოიანი "ლეპტოპის" თრევა): 1982 წელს კომპანია Kapyro-საც მოუნდა მომგებიანი პროდუქციის გამოშვება და წარმოადგინა "Kapyro II". იგი 9-დუიმიანი მონიტორით და ორფენიანი Floppy დისკების წამკითხველით იყო აღჭურვილი, ანუ შეეძლო ოსბორნთან შედარებით ორჯერ მეტი ინფორმაციის დატევა და ორჯერ დიდ მონიტორზე ჩვენება. კაპირომ დიდ წარმატებას მიაღწია და 1987 წლის ჩათვლით უფრო და უფრო სრულყოფდა პორტ. კომპიუტერებს. სურათზე კი Kapyro II-ს ხედავთ: ერთი წლით მოგვიანებით გაყიდვაში გამოვიდა "Compaq Portable" 12.5კგ წონით, 128Kb ოპ. მეხსიერებით, 2 ცალი 5.25" ფლოპი დრაივითა და 3500$ ფასით: ფასი ალბათ თქვენთვის კარგად (ან ნაკლებად კარგად) ცნობილი MS-DOS ოპ. სისტემის ქონამ გამოიწვია, Compaq Portable პირველი პორტატული კომპიუტერი იყო, რომელსაც ეს სისტემა ედგა (PC-ებში კი ეს წოდება IBM PC-ს ეკუთვნის). ზემოთ ჩამოთვლილ ყველა კომპიუტერს მუშაობისთვის უწყვეტი კვების წყარო ესაჭიროებოდა. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ნებისმიერ მათგანს, რომ ემუშავა, როზეტში (შტეფსელში ) უნდა ყოფილიყო შეერთებული. მაგრამ 1983 წელს გამოსულ Epson HX-20-ს ეს პრობლემა არ ჰქონდა. იგი 1.6კგ-ს იწონიდა, აღჭურვილი იყო 64Kb ოპ. მეხსიერებით (პროცესორზე ინფორმაციას ვერ მივაგენი) და 130x30 გაფართოების მქონე LCD მონიტორით. HX-20-ს ნიკელ-კადმიუმის აკუმულატორების წყალობით 50 საათი უწყვეტი მუშაობა შეეძლო, მაგრამ კომპიუტერის მაგიერ კალკულატორს უფრო წააგავდა 1983 წელსვე გაყიდვაში გამოჩნდა Kyotronic 85, იგივე TRS-80. 2.4MHz პრცესორით, 32Kb ოპ. მეხსიერებითა და 240x64 გაფართოების დისპლეით ეს კომპიუტერი ყველაზე ფართოდ გაყიდვადი გახდა თავისი ფასის მიუხედავად - იგი 1000$ ღირდა, ხოლო გაიყიდა 6 მილიონზე მეტი ეგზემპლარი სტატია-მუზეუმის შემდეგი ექსპონატია 1984 წელს გამოსული Commodore SX-64 (ევროპისთვის - Executive 64) - პირველი კომპიუტერი ფერადი მონიტორით (5" დიაგონალი): ესეც ჩართული მონიტორი: როგორც ზედა სურათიდან მიხვდით, ამ კომპიუტერზე მუშაობის გარდა "ადამიანურად". აი ბატონებო, პირველი "გეიმინგ-ლეპტოპი" 1Mhz სიხშირის მქონე პროცესორით, 5.25" ფლოპი-დრავითა და 64Kb ოპ. მეხსიერებით 1985 წელს მზის სინათლე იხილა "Bondwell 2"-მა. წინამორბედებისგან განსხვავებით მას 3.5"-იანი ფლოპი დრაივი ჰქონდა, რაც მაშინ უცხო ხილი იყო. გარდა ამისა ბონდუელს ჰქონდა მოდემი და რაც მთავარია, 640x200 გაფართოების მქონე LCD დისპლეი. მას უკვე თამამად შემიძლია ვუწოდო "ლეპტოპი" - ის დასაკეცია, საკმაოდ კომპაქტური და არ ჰგავს კალკულატორს. ეს უკანასკნელი კომპიუტერი იყო, რომელიც "CP/M" ოპერატიულ სისტემაც იყენებდა. იაპონელები არასდროს პასიურობდნენ ტექნოლოგიების მხრივ და 1987 წლისთვის კომპანია Toshiba-მ წარმოადგინა ლეპტოპი T1000: მისი მახასიათებლებია: 4.77MHz CPU, 512KB RAM და CGA-სთან თავსებადი LCD-დისპლეი. სხვათაშორის იაპონელებს თავში აზრად მოუვიდათ კომპიუტერის დისპლეი-პორტით აღჭურვა, ასე რომ სურვილის შემთხვევაში ლეპტოპს გარე მონიტორიზეც შეაერთებდით. რათქმაუნდა ლეპტოპს ჰქონდა 1300mAh აკუმულატორი დამოუკიდებლად მუშაობისთვის და 3.5" ფლოპი-დრაივი. მოგვიანებით გამოვიდა მისი გაუმჯობესებული ვერსია - T1200, რომელსაც უკვე 9.54MHz სიხშირის მქონე პროცესორი, 1MB ოპ. მეხსიერება და 20MB-იანი HDD-ც კი ედგა. ყველაზე მოსახერხებელი, "დასაკეცი" სქემის არსებობის მიუხედავად ზოგიერთი ფირმა მაინც არ ეშვებოდა "კალკულატორების" გამოშვებას. ამის კარგ მაგალითად გამოდგება 1987 წელს გამოსული "Cambridge Computer Z88": იგი 900 გრამს იწონის, აქვს 3MHz სიხშირის მქონე პროცესორი, 32KB ოპ. მეხსიერება და128KB შიდა მეხსიერება. თქვენ წარმოიდგინეთ, დღესდღეობით მომხმარებელს შეუძლია შეიძინოს სპეციალურად ამ კომპიუტერისთვის განკუთვნილი 1MB-იანი ფლეშ-მეხსიერება, რომლითაც შიდა მეხსიერებას გაზრდის. არც ჩვენთვის ნაცნობი Apple იჯდა გულხელდაკრეფილი. Apple Macintosh-ის გამოშვების შემდეგ, 1989 წელს კომპანიამ წარმოადგინა "Macintosh Portable" Motorola-ს 16MHz სიხშირის მქონე პროცესორითა (იხ. სურ.) და 1-8MB ოპ. მეხსიერებით: პროცესორი: კომპიუტერს ერთი დიდი ნაკლი აღმოაჩნდა - მას შემდეგ, რაც აკუმულატორს ვადა გაუვიდოდა, კომპიუტერი საერთოდ აღარ ირთვებოდა, დენში შეერთების მიუხედავად. ამიტომ 1991 წელს Apple-მ წარმოადგინა ახალი კომპიუტერი - "PowerBook": როგორც ხედავთ, აკუმულატორის პრობლემის მოგვარებასთან ერთად დაიხვეწა დიზაინი, ფუნქციურობა და "PowerBook" სერიის ლეპტოპები 2006 წლამდე გამოდიოდა. Intel Pentium პროცესორის და MS Windows 95 ოპ. სისტემის გამოსვლამ ბევრი რამ შეცვალა. Dell Latitude, Toshiba Satellite და IBM ThinkPad-ი თანაბარი პოპულარობით სარგებლობდა ლეპტოპების ბაზარზე. ისინი სურათზებზე თანმიმდევრულადაა წარმოდგენილი: მას შემდეგ ბევრი არაფერი შეცვლილა - ბაზარზე გამოჩდნენ ახალი ფირმები, ძველებმა ფეხები გაფშიკეს, დაიხვეწა ლეპტოპების დიზაინი, შეიცვალა ზომა-წონა, მახასიათებლები, მაგრამ ძირითადი სქემა უცვლელი დარჩა. სტატიაში შეგნებულად არ შევიყვანე არც სმარტბუქები და არც ნეთბუქები და არავინ მითხრათ "დაწერა დაგავიწყდაო" ყველას დიდი მადლობა ყურადღებისთვის. თქვენი მიხეილ რ.

ძვირფასო თანაფორუმელებო, გადადეთ გვერდზე ყველა საქმე, а руки положите так, чтобы я их видел! (აბა ვინ გამოიცნობს საიდანაა?). გთავაზობთ ინფორმაციას ჩიპსეტზე... კომპ. ტექნოლოგიაში "ჩიპსეტი" ეწოდება სპეციალური მიკროჩიპების განსაზღვრულ რაოდენობას. ის შეიძლება დედაპლატაზე, ან გაფართოების ბარათზე იყოს. პირველი ჩიპსეტი IBM PC-ზე გამოიყენეს. მას "NEAT" ერქვა და Intel 80286 პროცესორთან ერთად მუშაობდა. (ის პენტიუმ 1-ის გენეალოგიური ბაბუაა პირდაპირი მნიშვნელობით). NEAT იშიფრება, როგორც "New Enhanced AT", ანუ "ახალი, გაუმჯობესებული AT". როგორც იცით "AT" (Advanced Technology) დედაპლატის ერთ-ერთი პირველი ფორმ-ფაქტორი გახლდათ. NEAT-ში შედიოდა ჩიპები სახელწოდებით: the 8284 clock generator (ტაქტური სიხშირის გენერატორი) the 8288 bus controller (სალტის კონტროლერი) the 8254 Programmable Interval Timer (პროგრამირებადი ინტერვალის ტაიმერი) the 8255 parallel I/O interface (პარალელური I/O ინტერფეისი) the 8259 Programmable Interrupt Controller (შეწყვეტის პროგრამირებადი კონტროლერი) the 8237 DMA controller (DMA კონტროლერი) ეს იმისთვის დავწერე, რომ ცოტა აზრზე იყოთ, რას აკეთებდა მაშინდელი ჩიპსეტი... ეს კი NEAT ჩიპსეტის მქონე დედაპლატაა. ოღონდ არ მკითხოთ რომელია ამათგან ჩიპსეტი: Intel Pentium-ის გამოსვლის შემდეგ ჩიპსეტმა მეტ-ნაკლებად სტანდარტული სახე მიიღო: იგი შედგებოდა Northbridge-სა და Southbridge-სგან. ვვარაუდობ, რომ თქვენთვის ასე თუ ისე ყველაზე ნაცნობი დედაპლატა ASUS P5Q არის და მის მაგალითზე გაჩვენებთ სადაა NB და სად - SB: სახელწოდება North და South ჩიპებმა გეოგრაფიიდან მიიღეს - მოგეხსენებათ, გეოგრაფიულ რუკაზე ჩრდილოეთი ზევითაა, სამხრეთი კი ქვევით. ჰოდა ზევით მდებარე ჩიპს "Northbridge" ეწოდა, ქვევით მდებარეს კი "Southbridge". ხოლო ზოგადად სისტემას "სამჩიპიანი" ეწოდება, რადგან CPU+NB+SB არის სამი ძირითადი ჩიპი დედაპლატაზე. ეს სქემა სულ ახლახანს P55 ჩიპსეტის გამოჩენასთან ერთად შეიცვალა: მასში მხოლოდ ორი ჩიპია - CPU და NB. ასეთივე იქნება P57, H55, H57 და Q57 ჩიპსეტები, მაგრამ დროებით შევეშვათ მათზე საუბარს. პროცესორისთვის გათვლილ ჩიპსეტებს ორი ძირითადი მწარმოებელი ჰყავს - Intel და AMD. პროცესორისთვის გათვლილი იმიტომ ვახსენე, რომ მათ გარდა არსებობს გრაფიკული ჩიპსეტებიც, რომლებიც გრაფიკულ აქსელერატორზეა ორიენტირებული, მაგალითად SLI-სთვის - "nForce 780SLI". ყველაფერზე საუბარი ძალიან შორს წაგვიყვანს, მითუმეტეს ჩიპსეტები მართლაც უამრავია. ამიტომ ვეცდები ზოგადი ინფორმაცია მოგაწოდოთ "ტიპიურ" (რამდენადაც შეიძლება მათ ტიპიური ეწოდოს) ნორთბრიჯზე და საუთბრიჯზე. Norhtbridge, ასევე ცნობილი, როგორც memory controller hub (MCH), ან integrated memory controller (IMC), არის ჩიპსეტის მთავარი ჩიპი. მისი "ტიპიური" დანიშნულებაა CPU-ს ოპერატიულ მეხსიერებასთან, ბიოსთან, გრაფიკულ ადაპტერთან (PCIe/AGP) და Southbridge-თან დაკავშირება. სწორედ NB-ს "შიგთავსი" განსაზღვრავს იმას, თუ რა ტიპის პროცესორი, რამხელა FSB და რა ტიპისა და სიხშირის RAM შეუძლია "გაქაჩოს" სისტემამ. Southbridge-ს ნორთბრიჯზე მეტი ფუნქცია ეკისრება, მაგრამ ეს ძირითადად დაბალსიჩქარიანი ოპერაციები NB-სგან განსხვავებით, რომელსაც ყველაზე სწრაფი კომპონენტების "პატრონობა" ევალება. SB ასევე ცნობილია, როგორც I/O Controller Hub (ICH) და Platform Controller Hub (PCH). Southbridge აკონტროლებს: PCI სლოტი, PCI-X სლოტი. ძველად აკონტროლებდა ISA სლოტს და იშვიათად PCIe-საც. ალბათ აქ PCIe x1 იგულისხმება. LPC Bridge. ეს ბრიჯი აკონტროლებს Super I/O და FWH მოწყობილობებს, ანუ კლავიატურას, მაუსს, პარალელურ პორტებს, IR პორტს და ფლოპის კონტროლერს. SPI სალტე. მასში როგორც წესი ბიოსის დაფლეშვის ROM ინახება. SMBus. იგი აკონტროლებს ფენ კონტროლერებს, ტემპერატურის სენსორებს და ა.შ. DMA კონტროლერი. "interrupt controller", მაგალითად 8259A და I/O APIC. ეს კონტროლერები გამოიყენება იმისთვის, რომ CPU-მ კარგად აკონტროლოს კომპიუტერთან მიერთებული პერიფერიული მოწყობილობები. ინფორმაციის დამგროვებლების კონტროლერი, როგორიცაა PATA და SATA. "Real-time Clock" - ჩვეულებრივი "სისტემის საათი". კვების კონტროლერი, მაგალითად APM და ACPI. BIOS. აქ ყველაფერი გასაგებია მგონი. აი ასეთ წვრილმან, მაგრამ აუცილებელ რაღაცებს აკონტროლებს SB. ხშირად მის კომპეტენციაში USB, FireWire, Ethernet, RAID კონტროლერებიც შედის. მოკლედ მგონი დარწმუნდით, რომ SB-ც ისევე საჭირო რამ ყოფილა, როგორც NB. ყველაფერი ის, რაც ზემოთ ვთქვი, მარტივ სქემაზე ასე გამოიყურება: მოგესალმებით NH-ებო და "ზემდგომო ხალხო" ალბათ გახსოვთ, რომ ჩიპსეტებზე ვწერ სტატიას: http://www.overclockers.ge/forum/index.php?showtopic=16964 ახლა შევუდგეთ ჩიპსეტების თვალიერებას... პირველი იქნება Intel. მას მართლაც ეკუთვნის პირველობა. ისტორიულად . 486 Pentium Pentium Pro/2/3 8xx Pentium 2/3 Pentium 4 Pentium 4/D/EE Intel Core Intel Core 2 Intel Core i რათქმაუნდა ცარიელი დიაგრამების თვალიერება არაფერს მოგვიტანს, ამიტომ ოდნავ დაწვრილებით გავარჩიოთ ზოგიერთი მათგანი. დავიწყოთ Intel-ისგან, მას ამ საკითხში პირველობა ისტორიულად ეკუთვნის. Intel 848P. ეს 478 სოკეტის ერთ-ერთი ჩიპსეტია. ამ სოკეტმა აქტუალობა კარგა ხნის წინ დაკარგა, მაგრამ ცოტა ისტორიის აზრზეც რომ იყოთ იმისთვის მომყავს აქ... ეს არის ჩიპსეტის დიაგრამა: ეს იგივე i865PE ჩიპსეტია, ჩიპიც კი ზუსტად იგივეა, მაგრამ მრავალნაცადი მეთოდითაა დაბლოკილი DDR მეხსიერების ერთი არხი. სხვამხრივ ერთი ჩვეულებრივი ჩიპსეტია. აქვს 130nm ტექნოლოგიით დამზადებული პროცესორის მხარდაჭერა 512KB კეშით. პროცესორის FSB-ზეა დამოკიდებული ნორთბრიჯთან დაკავშირების სიჩქარეც. სწორედ ამიტომ წერია "processor"-ის ქვეშ 6.4, 4.2 და 3.2GB/s. ნორთბრიჯს ერთი მხრიდან 2GB/s სიჩქარით უკავშირდება AGP 4X/8X (0.8/1.5v.) სლოტი, მეორე მხრიდან კი 400/333/266MHz-ზე მომუშავე DDR1 ოპერატიული მეხსიერება. რაც შეეხება NB-ში შემავალ კიდევ ერთ "ვარდისფერ ბუშტს" - Communication Streaming Architecture (Intel CSA) , ეს გახლავთ სპეციალური არქიტექტურა, რომლის საშუალებითაც PCI მოწყობილობა პირდაპირ უკავშირდება NB-ს (SB-ს მაგიერ) და იღებს მაქსიმალურად შესაძლებელ სიჩქარეს. აბრევიატურა "GbE" კი ნიშნავს, რომ Intel CSA ამ კონკრეტულ შემთხვევაში გამოიყენება Gigabit Ethernet კონტროლერის მიერ, რათა რეალურად მიაღწიოს 1Gbit სიჩქარეს. აქ იგულისხმება PCI სლოტში დამატებით ჩასადგმელი Gigabit-კონტროლერი და არა ის Ethernet კონტროლერი, რომელიც დედაპლატას უკვე უდგას. რაც შეეხება საუთბრიჯს, აქ არაფერი განსაკუთრებული არ არის, ყველაფრის წაკითხვა თავადვე შეგიძლიათ. ხოლო ის, რაც გრაფიკზე არ წერია, SB-სა და NB-ს დაკავშირების სიჩქარეა - 266MB/s და ის, რომ HD Audio-ს S/PDIF მხარდაჭერა აქვს. ახლა თაროზე გადავდოთ, ან მუზეუმში ჩავაბაროთ 478 სოკეტი და მივხედოთ ჯერ კიდევ ცოცხალ 775-ს. "ზევიდან" სიგნალი მოვიდა, Intel 965 კარგი ჩიპსეტია და მაგაზე არდაწერა ფორუმის ღალატის ტოლფასიაო... ჩიპსეტს თითქმის ყველა ძველი Pnetium და Celeron (775 სოკეტისა რათქმაუნდა), ასევე Core/Core 2 არქიტექტურის პროცესორების მხარდაჭერა 533/800/1066 და ზოგ შემთხვევაში 1333MHz ("OC") FSB-თი. აქვეა DDR2 მეხსიერების 533/667/800MHz მხარდაჭერა Dual Channel სქემით, Fast Memory Access და Flex Memory სისტემით. ახლა ცოტას დავკონკრეტდები მეხსიერებასთან დაკავშირებით... Flex Memory საშუალებას გვაძლევს სლოტების არათანაბარი შევსებისას (მაგ. 1x2GB და 1x1GB) მივაღწიოთ ორარხიანი სქემის სტაბილურობას: რაც შეეხება Fast Memory Access-ს, სისტემა აანალიზებს აქტიურ პეიჯებს, შემდეგ ახდენს იმის გაანგარიშებას, თუ ამ აქტიური პეიჯებიდან რომელი არის შემდეგში კვლავ გამოსაყენებელი და არ ახდეს მათ დეაქტივაციას, რათა მომდევნო ინფორმაციის ამოსაღებად კვლავ საჭირო არ გახდეს პეიჯის რეაქტივაცია და ზედმეტი დრო არ დაიხარჯოს. თეორიულად ზრდის მეხსიერების სისწრაფეს. სქემა ასეთია: შეიძლება ცოტა დაგაბნიოთ SB-ში შემავალმა "Intel Quiet System Technology (Intel QST)"-მ, მაგრამ ეს ფენების "ჭკვიანი" კონტროლერია და მეტი არაფერი . სხვა ისეთი რამ, რაც შეიძლება ვერ გაიგოთ, მგონი ამ ჩიპსეტში არ არის... და თუ არის ესეიგი მე არ ვიცი და მომიტევეთ ახლა გადავიდეთ მომდევნო ჩიპზაცზე... P45: რა სიახლე გვაქვს აქ? აქ გვაქვს Celeron/Dual-Core/Core 2 Duo/Quad/Extreme პროცესორების მხარდაჭერა 800/1066/1333MHz FSB-თი, DDR2-667/800 და DDR3-800/1066 მხარდაჭერა შესაბამისად 16/8GB სიდიდით. Fast Memory Access და Flex Memory აქვეა, არსად წასულან ჩიპსეტს აქვს PCIe 2.0 x16 გრაფიკული ინტერფეისის მხარდაჭერა, რომელიც სურვილის შემთხვევაში x8+x8 სქემით შეგიძლიათ ამუშაოთ (ანუ 2 ვიდეოდაფით). სამწუხაროდ ჯ-ვიდიამ აქაც იღორა და არ მისცა P45 ჩიპსეტს თავისი დაფების SLI-ში მუშაობის უფლება - ჩემი სლის მსურველებმა იყიდონ ჩემ ჩიპსეტზე დამზადებული დედაპლატებიო . ბევრად უფრო ლიბერალურმა (და ალბათ გაჭირვებულმა) ATI-მ კი აჩუქა P45 ჩიპსეტს თავისი CrossFire ტექნოლოგია... სამწუხაროდ საკმაოდ გვიან გახდა ცნობილი ის, რომ Nvidia SLI-ს ჩართვა P45 პლატფორმაზეც იყო შესაძლებელი... მეტის არაფრის თქმა აქ არ შემიძლია, მაგრამ ხშირად ისმეოდა ხოლმე ჩემს საძმაკაცოში კითხვა "რა განსხვავებაა P43 და P45-ს შორისო" და მაშინ არ ვიცოდი ამ კითხვაზე პასუხი. ახლა უკვე ვიცი და თუკი ვინმე სხვასაც დაგაინტერესებთ, აი პასუხი: P43 არის იგივე P45, ოღონდ ორი ვიდეოდაფის მხარდაჭერის გარეშე. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, თუკი P45-ზე ATI-ს 2 დაფას ამუშავებთ x8 + x8 სქემით, აქ იგივეს ვერ გააკეთებთ. აი ყოველი შემთხვევისთვის P43-ის სქემაც: და LGA775-ის ბოლოს გთავაზობთ Intel X48-ს - მოცემული სოკეტის ბოლო ჩიპსეტს: ამ ჩიპსეტს უკვე მაქსიმალური - 1600MHz-იანი FSB-ს მქონე პროცესორების მხარდაჭერა აქვს და რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, 2x PCIe 2.0 x16 სლოტი. ამასთან ორი ვიდეოდაფის გამოყენებისას შესაძლებელია x16 + x16 სქემით სარგებლობა, ანუ დაფას "გამოწურავთ" არხების (და მაშასადამდე წარმადობის) დანაკარგების გარეშე P45-ისგან განსხვავებით. რაც შეეხება მეხსიერებას, X48 უზრუნველყოფს მაქს. 8GB საერთო ტევადობის DDR3-800/1066/1333MHz მოდულების მუშაობას Fast Memory Access, Flex Memory და XMP სისტემებით. ეს უკანასკნელი იშიფრება, როგორც Extended Memory Profile და მოდულებს მაქსიმალურად წარმადი ტაიმინგებით მუშაობის საშუალებას აძლევს... აი, სულ ეს არის, რაც LGA775-ის ჩიპსეტებზე მინდოდა მეთქვა თქვენთვის... ახლა მივხედოთ LGA1366-ს. ამ პლატფორმაზე ჯერ-ჯერობით მხოლოდ X58 ჩიპსეტი გვაქვს: რა შეიძლება აქ კაცმა თქვას... შეხედავ NB-ს და სხვა არქიტექტურაა, სხვა სოკეტია... ეს ჩიპსეტი Intel Nehalem-ის პროცესორებისთვისაა განკუთვნილი. აქვს DDR3 მეხსიერების მხარდაჭერა სამარხიანი (Triple Channel) სქემით. PCIe სლოტებზე უკვე 36 არხია გამოყოფილი, რაც ვიდეოდაფების x16 + x16 + x4, x16 + x8 + x8, 4x x8, ან სხვა მსგავსი კომბინაციით მუშაობის საშუალებას იძლევა. Nvidia-მ ბოლოსდაბოლოს დათმო პოზიციები და ახალი პლატფორმისთვის ჩიპსეტებს აღარ აწარმოებს. ასე რომ Nvidia-ს და ATI-ს ფანებს თანაბრად შეუძლიათ გამოიყენონ X58 დედაპლატები. უი, სულ დამავიწყდა, 775-თან ერთად წარსულ ჩაბარდა FSB. ამიერიდან პროცესორები ჩიპსეტს QPI (QuickPath Interconnect)-ით უკავშირდებიან. ეს სალტე ინტელმა AMD-ს "HyperTransport"-ის საპასუხოდ შექმნეს. QPI-ს გამტარობაა 4.8-6.4GT/s, ანუ დაახლოებით 24-32 გიგაბაიტი წამში. შედარებისთვის, LGA775-ის ყველაზე სრულყოფილი ჩიპსეტის, X48-ს სალტის გამტარობა 12.8GB/s იყო. ახლა რაც შეეხება საუთბრიჯს. აქ ალბათ ხედავთ Matrix Storage Technology-ს, რომელიც როგორც მივხვდი ერთგვარი RAID-კონტროლერია და Intel Turbo Memory, რომელმაც თეორიულად Flash მეხსიერების საშუალებით (კონკრატულად - მის კეშში გარკვეული ინფორმაციის დაბუფერებით) უნდა ააჩქაროს მთლიანი სისტემა. არც ისე დიდი ხნის წინ Intel-მა გამოუშვა ახალი სოკეტი - LGA1156 და მისთვის ახალი ჩიპსეტების შექმნა დაიწყო. პირველი მათგანი P55 აღმოჩნდა და სწორედ მას განვიხილავ ახლა. ამ ჩიპსეტზე ჩემნაირი ლამერის მიერ რამის თქმა ალბათ ცოდვაც კია, მაგრამ მაინც ვიტყვი რაც ვიცი და დანარჩენებმაც, ვინც "იქ, ზემოთ" ხართ, მიამატეთ თქვენი ინფორმაცია... მოკლედ, P55 არის ერთჩიპიანი ჩიპსეტი, ხოლო მასზე აწყობილი სისტემა - ორჩიპიანი სისტემა, რადგან ადრე საყოველთაოდ გავრცელებული სქემის საწინააღმდეგოდ, P55-ში პროცესორმა და NB-მ (თუ რაც დარჩა, ახლა უბრალოდ "ჩიპსეტი" ქვია ყოველგვარი ბრიჯების გარეშე) "საქმე დაინაწილეს": როგორც ხედავთ, მეხსიერების კონტროლერი (ორარხიანი DDR3) და გრაფიკული კონტროლერი (PCIe 2.0 ჯამური 16 არხით) CPU-ს "გავლენის ქვეშ" მოექცა, ხოლო ყველაფერი დანარჩენი: Gigabit Ethernet, მაქს. 14 USB, მაქს. 8 ცალი PCIe x1, მაქს. 6 ცალი SATA-300, HD Audio და კიდევ დარჩენილი წვრილმანები შეითავსა "ჩიპსეტმა". ფაქტობრივად CPU-მ "დაისაკუთრა "ნორთბრიჯზე "დაქვემდებარებული ტერიტორიები" და SB კი დარჩა, მაგრამ მაინც უბრალოდ "ჩიპსეტი" ჰქვია. საკმაოდ საინტერესო და ეკონომიური სისტემაა ჩემი აზრით. კიდევ ბევრის დაწერა შეიძლება ამ ჩიპსეტზე, მაგრამ ვაი, რომ ცოდნა არ მყოფნის და ხსნაც არსაიდან ჩანს მოვეშვათ ინტელს. პირდაფჩენილი მწვანე დრაკონი გველოდება... Advanced Micro Devices... გამოგიტყდებით, AMD-ს ჩიპსეტების დიაგრამების მოძიება ურთულესი აღმოჩნდა, ამიტომ იმას უნდა დასჯერდეთ, რაც მოვიძიე... რაც შეეხება ჩიპსეტების სრულ სიას, აი: ახლა კი განვიხილავ რამდენიმე მათგანს... დავიწყებ AMD770-ით. სამწუხაროდ მისი დიაგრამა ვერსად ვნახე, მაგრამ ზეპირად მოგიყვებით . 770 ჩიპსეტს, რომელიც 2008 წელს გამოვიდა, აქვს 65nm-იანი Athlon 64, Phenom და Sempron პროცესორების მხარდაჭერა, 2600MT/s (მეგატრანსფერი წამში) ორმხრივი გამტარობის მქონე HyperTransport 3.0, ერთი PCIe 2.0 x16 სლოტი და დამატებით ერთი PCIe x4 მოწყობილობის შეერთების საშუალება, სიტყვასიტყვით რომ ვთარგმნოთ, "External PCIe cabling". რათქმაუნდა AMD-ს "შვილი" ATI-ს ტექნოლოგია Crossfire-ს მხარდაჭერაც აქვს ჩიპსეტს, ოღონდ მხოლოდ x16 + x4 სქემით. AMD 790FX. ეს ჩიპსეტი 2007 წელს გამოვიდა და ჯერ კიდევ 65nm-იანი პროცესორების მხარდაჭერა აქვს 2600MT/s ორმხრივი HyperTransport-ით. მეხსიერების კონტროლერი CPU-შია და DDR2-1066-ის მხარდაჭერა აქვს. გარდა ამისა ჩიპსეტი აღჭურვილია 32 PCIe არხით მაქსიმუმ ოთხ PCIe 2.0 სლოტზე, რაც საშუალებას იძლევა ვიდეოდაფები CrissFire-ზე x16 + x16, x16 + x8 + x8, ან 4X x8 სქემით ვამუშაოთ. ამასთან ერთად Auto Xpress ტექნოლოგია გვეხმარება HyperTransport-ის საშუალებით გრაფიკულ აქსელერატორთან ინფორმაციის გაცვლის სიჩქარის ამაღლებაში. AMD 785GX. ამ ჩიპსეტს უკვე 55nm-იანი Athlon 64/Phenom/Sempron-ის მხარდაჭერა აქვს და აღჭურვილია 4000MT/s ორმხრივი გამტარობის HT-ით. მეხსიერების კონტროლერი აქაც პროცესორში "ზის" და აქვს ორარხიანი DDR2/DDR3 მოდულების მხარდაჭერა. Crossfire ტექნოლოგია აქ x8 + x8 სქემით მუშაობს, თუმცა როგორ ხდება ეს მაშინ, როდესაც ამ ჩიპსეტიან დედაპლატებს მხოლოდ ერთი PCIe 2.0 სლოტი აქვთ, ჩემთვის გაუგებარზე გაუგებარია. მე მხოლოდ ვარაუდის გამოთქმა შემიძლია იმის თაობაზე, რომ ჩიპსეტის IGP (ინტეგრირებული გრაფიკული მოწყობილობა, კონკრეტულად ATI Radeon HD 4200) და PCIe სლოტში "განსვენებული" რომელიმე სხვა ვიდეოდაფა ერთად მუშაობს კროსფაირში. გრაფიკის აჩქარებას ემსახურება ATI Stream, ტექნოლოგია, რომელიც CPU-სა და GPU-ს "ურთიერთთანამშრომლობის" ოპტიმიზაციას ახდენს. დაუმატეთ ამას ATI Avivo HD, რომელიც MPEG-1, MPEG-2 და DivX დეკოდერებით და HD ვიდეოს ჩვენების შესაძლებლობითაა აღჭურვილი და მიიღებთ არც ისე ცუდ გრაფიკულ პაკეტს, რომელმაც თუკი საოფისე კომპიუტერი გაქვთ, შეიძლება ვიდეოდაფის ყიდვა სულაც გადაგაფიქრებინოთ. AMD 790GX. აქ თითქმის ყველაფერი იგივეა, მეხსიერება, პროცესორები, გამტარობა და ა.შ. ერთადერთი, რაც ამ დაღლილ თვალებში მხვდება, არის შედარებით სუსტი, ATI Radeon HD 3300 IGP. ----------------------------------------------------------------------------- იმედია ზოგადად მიგახვედრეთ, რა არის ჩიპსეტი, რას აკეთებს, რა უნდა ჩვენგან, ან ჩვენ რა უნდა მოვითხოვოთ მისგან. ხანგრძლივი ფიქრის და ჩემს სიზარმაცესთან ორთაბრძოლის შემდეგ გადავწყვიტე ამ უკანასკნელს დავნებებოდი და Nvidia-ს და ATI-ს გრაფიკულ ჩიპსეტებზე არაფერი დამეწერა. აქვე მინდა დიდი მადლობა გადავუხადო OgaiB-ს და სოსო ექიმს რომლებიც დამეხმარნენ სასარგებლო ინფორმაციით :bow:

საღამომშვიდობის ძვირფასო ოვერქლოქერებო. თბილისში ისეთი ამინდია, აი რომ იტყვიან "დასალევიო", მაგრამ სამწუხაროდ მარტო ვარ და ლოთივით ხომარ დავიდგამ ჭაჭას . ამიტომ გთავაზობთ სტატიას დისკზე ლაზერული ბეჭდვის შესახებ. ბეჭდვისთვის გამოიყენება სპეციალური დისკი, შეიძლება შეგხვედრიათ კიდეც სადმე, უფრო ხშირად "Lightscribe" აწერია და ჩვეულებრივზე ძვირი ღირს ხოლმე, მაგრამ ლაითსქრაიბი არ არის ერთადერთი ტექნოლოგია, რომელიც დისკზე ბეჭდვის საშუალებას გვაძლევს. მოდით ვნახოთ რა და რა ტექნოლოგიებია და რა შეუძლიათ მათ. ---------------------------------------------------------------------------------------------- 1. DiscT@2 დისკტატუ ყველაზე ძველი (2002) ტექნოლოგიაა. იგი საშუალებას გვაძლევდა წარწერა არა მაღლიდან, არამედ დისკის მუშა ზედაპირზე გაგვეკეთებინა. ეს ტექნოლოგია Yamaha-ს მიერ იქნა შემუშავებული, მაგრამ საკმაოდ მწირი ინფორმაციის მოპოვება შევძელი მასზე. ფაქტობივად ერთადერთი სქემა ესაა: 2003 წელს Yamaha-მ შეწყვიტა ტექნოლოგიის გამოყენება და სპეციალური CD/DVD რეკორდერების წარმოება. მას შემდეგ 3 წელი გავიდა და Yamaha-მ NEC-თან ერთად DiscT@2 ტექნოლოგია LabelFlash-ში "ჩააქსოვა". სამწუხაროდ ახალ "დისკტატუს" CD-ს მხარდაჭერა აღარ აქვს და მხოლოდ DVD-ზე ბეჭდავს, მაგრამ სულ არაფერს ჯობია . ესეც DiskT@2-თი DVD-დისკის მუშა ზედაპირზე დაბეჭდილი "Tom's Hardware Guide" და იმავე საიტის ლოგო: 2. LightScribe ეს ის ტექნოლოგიაა, რომელსაც თქვენ ალბათ ყველაზე უკეთ იცნობთ. იგი 2004 წელს შექმნა კომპანია ჰიულეტ-პაკარდის (HP) ჭკვიანმა თანამშრომელმა, დერილ ანდერსონმა (რომელმაც ალბათ გამოგონებისთვის სოლიდური პრემიაც ჩაიჯიბა). ტექნოლოგია ბანალურად მარტივია: დისკის ზედაპირი დაფარულია სპეციალური საღებავით, რომელიც 780nm-იანი ინფრაწითელი ლაზერის სხივის ზემოქმედების შედეგად ფერს იცვლის. ეს არის და ეს. ლაითსქრაიბის მეშვეობით შესაძლებელია დისკზე შავი ფერის 256 ტონით ბეჭდვა. მაგალითად ღია ნაცრისფერი, მტრედისფერი, ნაცრისფერი, "მოკრი ასფალტისფერი", მკვდარი სომხის ფერი (გაგა ბოდიში), "ძაან სერი" და ა.შ. შავის ჩათვლით (კაით ახლა 256 ტონს სახელი როგორ მოვუფიქრო). თავად დისკები თავდაპირველად ოქროსფერი იყო, თუმცა მოგვიანებით სხვა ფერებისაც გაჩნდა. საბოლოო პროდუქტი ასე გამოიყურება (ონანის მიმდევრებმა ხელები მაგიდაზე დააწყვეთ!): დისკების ყიდვა ჯღალტაშიც შეგიძლიათ სულ რაღაც 1.30 ლარად, ხოლო დისკზე ბეჭდვის პროგრამა Nero-ს აქვს (როგორც მინიმუმ, სხვა პროგრამებს არ ვიყენებ და მიტომ არ ვიცი კიდევ რომელს აქვს ეს ფუნქცია). 3. LabelFlash ჰიულეტ-პაკარდის მონოპოლია ბაზარზე დიდხანს არ გაგრძელებულა, რადგან 2005 წელს იაპონურმა კომპანია NEC-მა შეიმუშავა ტექნოლოგია LabelFlash. მას დღესდღეობით მხოლოდ Toshiba და Gateway იყენებს და ქართველები ლეიბლფლეშს ალბათ ამ ფირმის ლეპტოპებზე თუ შეხვდებით... ყოველი შემთხვევისთვის მაღლა ლოგოც განვათავსე, რომ იცოდეთ რასთან გექნებათ საქმე. ტექნოლოგია HP-ის მიერ შემუშავებული LightScribe-ს მსგავსია, მაგრამ მასთან თავსებადობა რათქმაუნდა არა აქვს. შესაძლებლობები: ცვლადი გარჩევადობა (Draft, Normal, Best) 300-1800DPI. მონოქრომული ტექნოლოგია ფერის მაქსიმუმ 256 ტონით (ამჟამად დამუშავებაშია ოთხფერიანი ტექნოლოგიაც). ბეჭდვის პროცესი მინიმუმ 7 წუთს იჭერს (მინიმალური გარჩევადობით). ბეჭდვა ხდება მხოლოდ სპეციალურ, ლურჯ დისკებზე, რომელსაც 0.6მმ სისქის სპეციალური ფენა აქვთ ზემოდან. დღესდღეობით LabelFlash დისკები ლაითსქრაიბისაზე 2-ჯერ ძვირი ღირს. რაც შეეხება პროგრამულ და აპარატულ უზრუნველყოფას, Nero-ს მეშვიდე ვერსიიდან მოყოლებული აქვს ლეიბლფლეშის ფუნქცია, ხოლო დისკამძრავებს ამ ფუნქციით მხოლოდ NEC და Pioneer აწარმოებს (და ტოშიბას და გეიტუეის ლეპტოპებს კუსტარული დრაივები აქვთ თუ ზემოხსენებული ორი ფირმისას იყენებენ, არ ვიცი). სურათზე ხედავთ LagelFlash-ის ტიპიურ დისკს ნახატით: 4. LabelTag ლეიბლტეგი მეორე ტექნოლოგიაა, რომლის მეშვეობითაც შეგიძლიათ DVD-R-ისა და DVD+R-ის მუშა ზედაპირზე რგოლურად წარწერის, "ტეგის" გაკეთება. აი სურათზეც კარგად ჩანს: შეიძლება იფიქროთ, რომ იგი დისკტატუს კონკურენტია, მაგრამ ეს ასე არ გახლავთ, რადგან დისკტატუთი ნაბეჭდ დისკზე "მუშა სივრცე" არ იკარგებოდა, აქ კი იკარგება, თანაც საკმაოდ. შევხედოთ სურათს: როგორც სურათიდან ჩანს, რაც უფრო შორსაა წარწერა (ლეიბლი) დისკის ცენტრიდან, მით მეტი სასარგებლო ფართი იკარგება. ლეიბლტეგის მონაცემებია: დისკის ტიპი - DVD+R SL და DVD-R SL დისკის ფორმატი - Multisession წარწერის ტიპი - შავ-თეთრი პიქსელის სიმაღლე - 98 μm (ანუ 132 ტრეკი) პიქსელების რაოდენობა - 3528 პიქსელი 360 დისკის გრადუსიან სექტორში (ანუ მთელ წარწერაზე) ფაილის სისტემა - ISO9660 ან UDF ქვემოთა სურათზე კი შეგიძლიათ იხილოთ LabelTag-ის მოქმედების პრინციპი. ის, რასაც სურათზე ხედავთ, არის DVD დისკის მუშა ზედაპირის "სისქე", ჩვეულებრივი მონაცემების მიერ ამ სისქმის დაკავება და წარწერის შავი/თეთრი ნაწილების "სიღრმე". ---------------------------------------------------------------------------------------------- პრინციპში სულ ეს არის, მაგრამ განა არაა საკმარისი? პატივისცემით, მიხეილ რ.

აი, ამდენი ხნის მანძილზე ამ სტატიას გვერდს ვუვლიდი და თვალს ვარიდებდი, ეგებ ვინმე სხვამ მოიკრიბოს გამბედაობა და ამ საშინელ შრომას ამარიდოს-მეთქი... მაგრამ სამწუხაროდ ეს ტვირთი მაინც მე მხვდა წილად. დღეს, ანუ როცა ამ სტატიის წერას ვიწყებ, სოსო ექიმმა მომცა შესაბამისი ლინკი და როგორც ჰოლივუდურ ფილმებში იტყვიან, "This is your destiny"-ო მითხრა . ასე რომ სხვა გზა არ დამრჩენია, გთავაზობთ სტატიას ცენტრალურ პროცესორზე... ----------------------------------------------------------------------------------------------------- 1. ორი სიტყვა ისტორიიდან ალბათ ბევრი წამოიყვირებს "ენიაკიო"... არა, რათქმაუნდა ჩვენს En1aC-ს არაფერს ვერჩით, პირველ კომპიუტერ ენიაკს ვგულისხმობთ... თუმცა მას პროცესორს ვერ დავარქმევ, ეს "რადიოლამპებზე" აწყობილი უზარმაზარი კალკულატორი უფროა, რომელიც საარტილერიო გათვლებისთვის შექმნეს, ვიდრე კომპიუტერი და მით უფრო - პროცესორი. რატომ? იმიტომ, რომ ერთმანეთისგან განსხვავებული გამოთვლების შესასრულებლად "კომპიუტერის" ოპერატორი უნდა ამდგარიყო, გამოეძრო გარკვეული კაბელები აი ამ მოწყობილობიდან: და შეეერთებინა სხვაგან... ალბათ დამეთანხმებით, რომ ეს პროგრამის შემსრულებელი მოწყობილობა კიარა უაზრმაზარი კარადაა, რომელსაც გამრავლებიდან გაყოფაზე გადასვლა არ შეუძლია ადამიანის დახმარების გარეშე . ამიტომ მას CPU-ს სტატუსი დღემდე არ აქვს მინიჭებული. პირველი "ცენტრალური პროცესორი" კი 1951 წელს შექმნილი UNIVAC I გახლავთ. აი მისი ერთ-ერთი ფრაგმენტის ფოტო: ეს კი მთელი კომპიუტერის მაკეტია: მართალია ამ კომპიუტერს მხოლოდ მარტივი გამოთვლების შესრულება შეეძლო, სხვაგვარად რომ ვთქვათ, დიდი საინჟინრო კალკულატორი გახლდათ, მაგრამ ოპერაციების შესაასრულებლად ოპერატორებს არ სჭირდებოდათ "უნივაკის" შიგნეულობაში ნაწლავების გადაადგილება, ან სხვაგვარი ჩხიკინი. ისინი წყნარად ისხდნენ თავიანთ ადგილებზე და თვალყურს ადევნებდნენ კალკულაციებს (სწორედ ამ დროიდან "კომპიუტერშიკებს" ღიპი დაედოთ და დუმა გაუსქელდათ. გაუმარჯოს ცხოვრების ჯანსაღ წესს!). ალბათ დაგაინტერესებთ ამ კომპიუტერის მახასიათებლები არა? ჰოდა აი ისინიც: კომპიუტერს 5200 ვაკუუმური ტუბი, მარტივად რომ ვთქვათ, "რადიოლამპა" ჰქონდა. დაახლოებით ასეთი: იწონიდა 13 ტონას (არა, თვალები არ გატყუებთ), მოიხმარდა 125 კილოვატ ენერგიას და წამში ასრულებდა 1905 გამოთვლას. უი კინაღამ დამავიწყდა, ტაქტური სიხშირე 2.25 მეგაჰერცს უდრიდა. ახლა რაც შეეხება მეხსიერებას (არა ოპერატიულს, არამედ ინფორმაციის მატარებელს), იგი 1000 სიტყვისგან შედგებოდა. სიტყვები 100 ცალ 10-რეგისტრიან "ვერცხლისწ#$%ს მილაკისგან" შექმნილ მეხსიერებაში ინახება. არ ვიცი ეს რა ტექნოლოგიაა, ან როგორ მუშაობს, უბრალოდ სურათს გთავაზობთ: ჰო მართლა, ოპერატიული მეხსიერებას ე.წ. "უილიამსის ტუბი" წარმოადგენდა: ახლა ტვინი ამიდუღდება ამის მოქმედების პრინციპის მოყოლით და არც CPU-ს სტატიაშია ამისი ადგილი, თუ ოდესმე მეხსიერების ისტორიაზე დავწერე სტატია, მასში მიმოვიხილავ. ერთს ვიტყვი მხოლოდ, თითო ასეთ ტუბს 500-1000 ბიტი, ანუ 62.5-125 ბაიტი მეხსიერების ჩატევა შეეძლო. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ოპ. მეხსიერების თითო ასეთი მოდული მოდული მაქს. 125-ბაიტიანი იყო (შეგახსენებთ, ახლა უკვე გიგაბაიტებს ითვლიან მოდულები). შემდეგი ეტაპი უკვე კომპანია International Business Machines-ის შემოქმედების ნაყოფი - IBM 704 (1952) გახლდათ: ეს კომპიუტერი იმიტომ მოხვდა ჩვენს სტატიაში, რომ მის პროცესორს მარტივი გამოთვლების ერთეულის გარდა უკვე FPU (იხ. ქვემოთ) გააჩნდა და რაც არანაკლებმნიშვნელოვანია, ერთ სამუზეუმო ეგზემპლარად არ დარჩენილა - "სერიულ" წარმოებაში ჩაუშვეს. რათქმაუნდა ამ ორი კომპიუტერით და მათი პროცესორებით არ შემოიფარგლება მთელი ისტორია და 50-იანი წლები - 60-იანების დადგომისთვის უკვე საკმაოდ ბევრი კომპიუტერი არსებობდა, მაგრამ მათ ყველას ერთი დიდი ნაკლი ჰქონდათ - აბსოლუტურად განსხვავებული ფორმატები და I/O (ინფორმაციის შეშვება-გამოშვება) პრინციპები ჰქონდათ. ანუ იმას, რასაც UNIVAC-ის პროცესორს უპრობლემოდ მიაწვდიდით, ვერანაირად ვერ "წააკითხებდით" ვერც IBM 704-ს, ვერც BINAC-ს, ვერც IBM 650-ს და საერთოდ ვერაფერ სხვას... ეს კარგად იცოდნენ IBM-ში და 1962 წელს შექმნეს "System/360": ეს გახლდათ "რეფერენს-კომპიუტერი" - ხელსაწყო, რომელიც ან სხვა კომპიუტერზე უნდა შეგეერთებინათ, ან უნდა მოგეხდინათ გარკვეული ოპერაციების ემულაცია და მხოლოდ ამის შემდეგ ასრულებდა იგი სრულყოფილად მასში დაპროგრამებულ ბრძანებათა სისტემას (იხ. ქვემოთ). დღესდღეობით ამას მეცნიერულ ენაზე "CISC - Complex instruction set computer" ეწოდება (იხ. ქვემოთ). როგორც ვატყობ ჩემი სტატია ნელ-ნელა კომპიუტერების ისტორიას ემსგავსება და არა პროცესორისას. ამიტომ შევამოკლოთ, დედმამიშვილების სადღეგრძელოც გამოვტოვოთ (მაინც არ მე მყავს და არც ჩემს კომპს) და გადავიდეთ სხა, უფრო მნიშვნელოვან საკითხზე. საქმე იმაშია, რომ ადამიანისგან განსხვავებით (რომელიც "გრძელი და დიდი"-სკენ მიისწრაფვის) კომპიუტერი პატარა და კომპაქტური ჯობია იყოს. რათქმაუნდა ვაკუუმ-ტუბების ხანაში ეს ძნელადმოსახერხებელი იყო, მაგრამ ტრანზისტორის გამოჩენის და დაპატარავების შემდეგ ყველაფერი გამარტივდა და კომპიუტერი ოთახის ზომიდან კარადის ზომამდე "მიიწრიტა". აი მაგალითად DEC PDP-11, რომელიც 1964 წელს გამოვიდა: ეს კი მისი პროცესორი, "მაგნიტურმილაკებიანი მეხსიერება" და "გარე სალტეა". ყველაფერი ერთად: მაგრამ ამ კომპიუტერშიც ყველაფერი დისკრეტულ სისტემაზე იყო აგებული. "დისკრეტული" იმას ნიშნავს, რომ თითოეულ ელექტრულ სქემაში მხოლოდ ერთი ძირითადი კომპონენტი შედიოდა. ამ შემთხვევაში - ტრანზისტორი. მაგრამ გავიდა კიდევ 7 წელი და თქვენთვის კარგად ნაცნობმა AMD-სთვის ავადსახსენებელმა Intel-მა შექმნა პირველი ინტეგრირებული მიკროპროცესორი - Intel 4004: ინტეგრირებული იმას ჰქვიან, რომ თითოეულ ელექტრულ სქემაში რამდენიმე ტრანზისტორია გაერთიანებული. მართალია ეს მიკროპროცესორი არა კომპიუტერებისთვის, არამედ კალკულატორისთვის შეიქმნა (კონკრეტულად იმისთვის, რომელიც სურათზეა - Busicom 141-PF) და მხოლოდ არითმეტიკულ ოპერაციებს ასრულებდა, მაგრამ მაინც დიდ ტექნოლოგიურ გარღვევად იქცა. მას შემდეგ ტექნოლოგია სწრაფად განვითარდა, Intel-მა ცურცლებივით სწრაფად მიაყარა მომხმარებლებს 8088, 80286, 80386 და 80486, შემდეგ 80586, რომლის "5"-იანიდანაც წამოვიდა სიტყვა "პენტიუმ", ანუ "მეხუთე თაობის". ქვედა ცხრილში თქვენ ხედავთ ინტელის პირველი პროცესორების მახასიათებლებს: მგონი აქ ყველაფერი გასაგებია MIPS-ის გარდა. იგი იშიფრება, როგორც millions of instructions per second, ანუ "მილიონი ბრძანება წამში". ეს მონაცემი დიდადაა დამოკიდებული ტაქტურ სიხშირეზე. ახლა რაც შეეხება პროცესორის ლოგიკას... არა, ჯერ ის უნდა გკითხოთ, ლოგიკურად აზროვნებს თუარა პროცესორი?.. 2. მარტივი შემადგენლები მიკროპროცესორი გარკვეული ბრძანებების შესაბამისად მოქმედებს. არსებობს 3 ძირითადი მოქმედება: 1. შეკრება/გამოკლება/გამრავლება/გაყოფა. ეს ოთხოვე მოქმედება ერთ მოქმედებად მოიაზრება და მას "ALU" (Arithmetic/Logic Unit) ასრულებს. 2. მონაცემთა გადაადგილება ერთი მეხსიერებიდან მეორეში. 3. გადაწყვეტილების მიღება და მის შედეგად სხვა ბრძანებების შესრულებაზე გადასვლა. ამ 3 ძირითადი მოქმედების შესაბამისად $#^#(|ადოთ და დავხატოთ უმარტივესი პროცესორის ღრმა ფსიქოლოგიური პორტრეტი: ამ პროცესორს აქვს შემდეგი კომპონენტები: Address bus - სამისამართო სალტე (8, 16 ან 32 ბიტიანი), რომელიც მეხსიერებას აწვდის მისამართს. Data bus - მონაცემთა სალტე (8, 16 ან 32 ბიტიანი), რომელიც გზავნის და იღებს მონაცემებს მეხსიერებიდან. RD და WR (ჩაწერა/წაკითხვა) არხები, რომელიც მეხსიერებას აწვდის ინფორმაციას იმის თაობაზე, მეხსიერების წაკითხვა სურს თუ ჩაწერა. Clock line - ტაქტის არხი. არხი, რომელიც პროცესორს ტაქტურ სიხშირეს აწვდის. Reset line - გაუქმების არხი. არხი, რომელიც აუქმებს მონაცემებს და თავიდან იწყებს გამოთვლას. ახლა რაც შეეხება დანარჩენ ნაწილებს... A, B და C რეგისტრები მარტივი ჩამკეტები არიან. მისამართის ჩამკეტიც მარტივი ჩამკეტია. პროგრამის მთვლელი არის ჩამკეტი, რომელსაც შეუძლია ჩაკეტვების დათვლა და საჭიროების შემთხვევაში ათვლის ახლიდან დაწყება. ALU შეიძლება იყოს როგორც მარტივი 8-ბიტიანი შემკრები (ანუ შეკრების ოპერაციის შემსრულებელი), ასევე შეკრება/გამოკლება/გამრავლება/გაყოფის შემსრულებელი. ასევე 8-ბიტიანი. გადამოწმების რეგისტრში (გრაფიკზე - "შემოწმება") ინახება ALU-ში შესრულებული ოპერაციების შედეგები, რათა ისინი შემდგომში სიზუსტეზე გადამოწმდეს. "3-state" ბუფერები ატარებენ ორობითი სისტემის 1-ს, 0-ს, ან არცერთს. გამოიყენება ინფორმაციის გამტარებად. ბრძანებათა რეგისტრი და დეკოდერი ყველა დანარჩენი კომპონენტის კონტროლს ახდენს. მეხსიერება თუკი მარტივ კომპონენტებს კარგად გავართვით თავი, ახლა მეხსიერებასაც მივხედოთ. პროცესორის ძირითადი "გამავალი" კომპონენტები, ანუ ისინი, რომლებიც გრაფიკზე ისრებითაა აღნიშნული, პირდაპირ უკავშირდება მეხსიერებას, RAM-ს, ან ROM-ს. უფრო ხშირად კი ორივეს ერთად. ჩვენს პროცესორში პირობითად გვაქვს 8-ბიტიანი სამისამართო და მონაცემთა სალტეები. ეს ნიშნავს იმას, რომ პროცესორს შეუძლია 256 ბაიტი ინფორმაციის გადამისამართება (ანუ 2-ის მერვე ხარისხი) და 8 ბიტი ინფორმაციის წაკითხვა/ჩაწერა. ახლა ჩავთვალოთ, რომ პროცესორს აქვს 128 ბაიტი ROM მეხსიერება (256 ბაიტიანი მეხსიერების 0-128 მონაკვეთში) და 128 ბაიტი RAM მეხსიერება (128-256 მონაკვეთში). იმედია უკვე იცით, რომ ROM (read-only memory) არის წინასწარდაპროგრამებული არარედაქტირებადი მეხსიერება და როდესაც პროცესორის RD არხი იცვლის მდგომარეობას (ანუ მოითხოვს ინფორმაციის წაკითხვას), ROM მეხსიერება აწვდის მას "თავის თავში" შენახულ ხელმისაწვდომ ინფორმაციას. მესმის, რომ რთულია და აბდა-უბდაა, მაგრამ იმედია რამეს დაიმახსოვრებთ RAM (random-access memory) მეხსიერება კი რედაქტირებადი მეხსიერებაა, ამიტომ მასზე წვდომა როგორც RD, ასევე WR არხებს შეუძლიათ. RAM-ის ერთადერთი უარყოფითი მხარე ისაა, რომ მასში მოთავსებული ინფორმაცია ენერგიის გათიშვისთანავე "ორთქლდება". სწორედ ამიტომ კომპ. ტექნოლოგიამ დღემდე ვერ მოიშორა თავიდან ROM. 3. ბრძანებები ისეთ მარტივ პროცესორსაც კი, როგორიც ჩვენი განსახილველი მაგალითია, საკმაო რაოდენობის ბრძანებები აქვს. მათ აქვთ გარკვეული "წონა", ან თუ გნებავთ სიდიდე, რომელიც ბიტებით იზომება. ადამიანებს თავიანთი დახშული გონების გამო არ შეუძლიათ ყველა ბრძანების დამახსოვრება (ან შეუძლიათ, ოღონდ ამას უზარმაზარ დროს მოანდომებენ), ამიტომ მათ გარკვეული აღნიშვნები შემოიღეს. აი მაგალითად რამდენიმე მათგანი: LOADA mem - "A" რეგისტრის დატვირთვა მეხსიერების მისამართიდან. LOADB mem - "B" რეგისტრის დატვირთვა მეხსიერების მისამართიდან. CONB con - მუდმივი მნიშვნელობის "B" რეგისტრიში ჩატვირთვა. SAVEB mem - "B" რეგისტრის მონაცემის მეხსიერებაში დამახსოვრება. SAVEC mem - "C" რეგისტრის მონაცემის მეხსიერებაში დამახსოვრება. ADD - A და B მონაცემის შეკრება და C მონაცემის სახელით შენახვა. SUB - A-სთვის B-ს გამოკლება და C-დ შენახვა. MUL - A და B გადამრავლება და ნამრავლის C-დ შენახვა. DIV - A-ს B-ზე გაყოფა და C-დ შენახვა. COM - A და B-ს ურთიერთშედარება და გადამოწმების რეგისტრში შენახვა. JUMP addr - მისამართზე გადასვლა. JEQ addr - მისამართზე გადასვლა, თუკი შედეგები ტოლია. JNEQ addr - მისამართზე გადასვლა, თუკი შედეგები არ არის ტოლი. JG addr - მისამართზე გადასვლა, თუ შედეგი საჭიროზე მეტია. JGE addr - მისამართზე გადასვლა, თუ შედეგი საჭიროს ტოლია, ან მეტია მასზე. JL addr - მისამართზე გადასვლა, თუ შედეგი საჭიროზე ნაკლებია. JLE addr - მისამართზე გადასვლა, თუ შედეგი საჭიროს ტოლია, ან მასზე ნაკლებია. STOP - გამოთვლის შეჩერება. აწყობის ენა სპეციალური პროგრამის, C compiler-ის დახმარებით შესაძლებელია მიკროპროცესორის "აწყობის ენის" შექმნა. თუკი ვივარაუდებთ, რომ 256-ბიტიან მეხსიერებაში 0-128 უჭირავს ROM-ს, ხოლო 128-256 - RAM-ს, მაშინ ჩვენი პროცესორის აწყობის ენა შემდეგნაირი იქნება: // Assume a is at address 128 // Assume F is at address 129 0 CONB 1 // a=1; 1 SAVEB 128 2 CONB 1 // f=1; 3 SAVEB 129 4 LOADA 128 // if a > 5 the jump to 17 5 CONB 5 6 COM 7 JG 17 8 LOADA 129 // f=f*a; 9 LOADB 128 10 MUL 11 SAVEC 129 12 LOADA 128 // a=a+1; 13 CONB 1 14 ADD 15 SAVEC 128 16 JUMP 4 // loop back to if 17 STOP მაგრამ ამ ყველაფერს პროცესორის ROM-ში თავ-თავისი ადგილი უნდა ჰქონდეს, მაგალითად ასე უნდა იყოს დახარისხებული: LOADA - 1 LOADB - 2 CONB - 3 SAVEB - 4 SAVEC mem - 5 ADD - 6 SUB - 7 MUL - 8 DIV - 9 COM - 10 JUMP addr - 11 JEQ addr - 12 JNEQ addr - 13 JG addr - 14 JGE addr - 15 JL addr - 16 JLE addr - 17 STOP - 18 ამ რიცხვებს "opcode" ეწოდება. ოპკოდების გათვალისწინებით ჩვენი გამოთვლა უკვე ასეთ სახეს მიიღებს: // Assume a is at address 128 // Assume F is at address 129 Addr opcode/value 0 3 // CONB 1 1 1 2 4 // SAVEB 128 3 128 4 3 // CONB 1 5 1 6 4 // SAVEB 129 7 129 8 1 // LOADA 128 9 128 10 3 // CONB 5 11 5 12 10 // COM 13 14 // JG 17 14 31 15 1 // LOADA 129 16 129 17 2 // LOADB 128 18 128 19 8 // MUL 20 5 // SAVEC 129 21 129 22 1 // LOADA 128 23 128 24 3 // CONB 1 25 1 26 6 // ADD 27 5 // SAVEC 128 28 128 29 11 // JUMP 4 30 8 31 18 // STOP იმედია საქმეში განსაკუთრებით გარკვეულები დაინახავთ, რომ აწყობის ენის 18 ხაზი გადაიქცა ROM-ის 32 ბაიტად. ახლა არ დაიწყოთ რა გაუგებრად გიწერია, ან შეცდომით გაქვსო! თუ შეცდომით მაქვს მე რას მიცდიდით ამის დაწერაზე, კეთილი გენებათ და თავად დაგეწერათ ეს სტატია! ვახ! . მოცემული ინფორმაცია კოდირებულია, ამიტომ მის "გასაგებად" პროცესორს ინფორმაციის დეკოდირება სჭირდება. მოდით მაგალითად ავიღოთ "ADD" ბრძანება და ვნახოთ რა არის საჭირო მის შესასრულებლად: როგორც იცით, პროცესორს ტაქტური სიხშირე აქვს. ტაქტის პირველ ციკლში გვჭირდება ბრძანების ჩამოტვირთვა. ამისათვის საჭიროა: 1. პროგრამული მთვლელის 3-state ბუფერის აქტივაცია. 2. RD არხის აქტივაცია. 3. 3-state ბუფერში ინფორმაციის შეშვების აქტივაცია. 4. ბრძანებათა რეგისტრში ბრძანების "ჩაკეტვა". ტაქტის მეორე ციკლში "ADD" ბრძანება დეკოდირდება. საამისოდ: 1. ALU-ს ოპერაცია "შეკრება"-ს აქტივაცია. 2. ALU-ს გამოსასვლელის C რეგისტრში ჩაკეტვა. ტაქტის მესამე ციკლში პროგრამული მთვლელის მონაცემი იზრდება (ეს არ ვიცი რას ნიშნავს) და გადამუშავდება. აი ასე "მარტივ მამრავლებად" იშლება პროცესორების მიერ შესასრულებელი თითოეული ბრძანება. "ADD" ბრძანებას 3 ტაქტური ციკლი სჭირდება, სხვა, უფრო რთულ ბრძანებებს 5-6 ციკლი, მაგრამ მადლობა ღმერთს მათი აქ გარჩევა არ მიწევს. 4. წარმადობა ამ თავში არამხოლოდ წარმადობას, არამედ საერთოდ რაც პროცესორის წარმადობას ეხება, იმასაც შევიტან. წინასწარ გაფრთხილებთ, რომ მერე არ თქვათ "ეგ წარმადობის ნიშანი კიარა ფიზიკური ნაწილიაო". ტრანზისტორების რაოდენობა. იგი პირდაპირ გავლენას ახდენს პროცესორის წარმადობაზე. ფაქტობრივად პროცესორი ტრანზისტორებისგან შედგება და ვითომ რატომ არ იქონიებს გავლენას აა? ტრანზისტორების რაოდენობა აგრეთვე ახდენს გავლენას პარალელობაზე. მოდით ვნახოთ რა არის პარალელობა. ის, რასაც სურათზე ხედავთ არ არის პარალელობა. ეს არის უმარტივესი პროცესორის მიერ შესრულებული სამი გამოთვლა (ე.წ. სუბსკალარული). ამ შემთხვევაში თითო გამოთვლას ტაქტის ხუთი ციკლი დასჭირდა. ალბათ ხვდებით, რომ წარმადობის მხრივ ეს სულაც არ არის მომგებიანი, რადგან სანამ ერთი გამოთვლა შესრულდება, CPU-ს სხვა გამოთვლები "რიგში დგანან" და პენსიის რიგში მომლოდინე მოხუცებივით ალბათ ჩხუბობენ კიდეც "არა მე წავალ წინ, არა მეო". მათ მოსაწესრიგებლად პროგრამისტებმა შექმნეს ე.წ. "ბრძანებათა დონეების დაპარალელება" (Instruction level parallelism). მისი ქრესტომათიული მაგალითი ასე გამოიყურება: სადაც IF=Instruction fetch (ბრძანების მიღება), ID = Instruction Decode (ბრძ. დეკოდირება), EX = Execute (შესრულება), MEM = Memory access (მეხსიერების წვდომა), WB = Register write back(ჩაწერა). ასეთ დაპარალელებას "სკალარული" ეწოდება. ხოლო ისეთს, როგორსაც ქვედა სურათზე ხედავთ, "სუპერსკალარული": ამ შემთხვევაში, როგორც ალბათ უკვე მიხვდით, ორჯერ მეტი ბრძანება სრულდება... Intel Pentium-ს ორი სუპერსკალარული "ALU" (იხ. ზემოთ) გააჩნდა, რომელთაც მართალია შეეძლოთ ტაქტის ერთ ციკლში ერთი გამოთვლის შესრულება, მაგრამ სამწუხაროდ პროცესორის FPU-ს არ ჰყოფნიდა საამისოდ სიმძლავრე. შეგნებულად ვუვლი გვერდს Multithreading-ს, მასზე სხვა დროს დავწერ ცალკე სტატიას. საკმაოდ შრომატევადი მასალაა და იმიტომ. ახლა მივუბრუნდები ორი ხაზით მაღლა ნახსენებ "FPU"-ს. თავად ამის თარგმნა ჩემთვის ურთულესი აღმოჩნდა. ბოლოს შევჩერდი "მოძრავ წერტილზე", თუმცა ჩვენში მაინც FPU-ს დავარქმევ. FPU, ანუ Floating-Point Unit არის CPU-ს შემადგენელი სპეცკომპონენტი, რომელსაც ევალება ათწილადის აღმნიშვნელი მოძრავი წერტილის რიცხვებზე მანიპულირება. ვერ ხვდებით ალბათ რანაირ რიცხვებს ვგულისხმობ. აი ასეთს: 1.234567, 12.34567 123.4567 0.00001234567 1.234567000000000 და ა.შ. არ მოგატყუოთ რიცხვებმა. იცით რამდენი კომბინაცია შეიძლება იყოს? უამრავი. და რაც უფრო მძლავრი FPU ექნება მიკროპროცესორს, მით სწრაფად გაიანგარიშებს იგი ყველა მათგანს. სხვათაშორის კომპიუტერის გამოთვლითი სიმძლავრის აღმნიშვნელი ტერმინი "FLPOS" სხვა არაფერია, თუარა "FLoating point Operations Per Second", ანუ წამში გადამუშავებული "მოძრავწერტილიანი" რიცხვების რაოდენობა. მოდით ახლა მოვრჩეთ ამ მაიმუნობებს, რადგან მართლა ძალიან დავიღალე... შევამოკლოთ სადღეგრძელოები და გადავხტეთ ბოლო პუნქტზე... 5. მიკროარქიტექტურა მიკროარქიტექტურა (µarch ან uarch) არის მიკროპროცესორისთვის ბრძანებათა სისტემის მინიჭების მეთოდი, ან თუ გნებავთ, სქემა. მიკროარქიტექტურაზეა დამოკიდებული ჩიპის ფიზიკური ზომა, ფასი, ენერგომოხმარება, ლოგიკის სირთულე და ა.შ. ანუ ფაქტობრივად ყველაფერი. რაც შეეხება ასე პოპულარულ "nm"-ს, ეს გახლავთ ნანომეტრი, ანუ მეტრის მემილიარდედი, ხოლო ფრაზა "პროცესორი დამზადებულია 40nm ტექნოლოგიით" ნიშნავს, რომ პროცესორში შემავალი ტრანზისტორებიდან ნებისმიერის ზომა 40 ნანომეტრია. რათქმაუნდა რაც უფრო პატარაა ტრანზისტორი, მით ნაკლებ ენერგიას მოიხმარს, მით ნაკლებ სითბოს გამოყოფს და მით მეტი დაეტევა გარკვეული ზომის PCB-ზე. მაგრამ სამწუხაროდ მცირე ზომას თავისი უარყოფითი მხარეც აქვს - დამზადების სირთულე. წარმოიდგინეთ, რომ პროცესორის დამზადება უნდა ხდებოდეს ჰერმეტულ, სტერილურ გარემოში, რადგან თუკი ჩიპს მტვრის ნაწილაკი დაეცემა (რომელიც თქვენი ხელისთვის ან ფილტვებისთვის არაფერია), მან შეიძლება ერთი ან რამდენიმე ტრანზისტორი დააზიანოს. შედეგად ჩიპი დეფექტური გამოვა... მგონი ხვდებით რასაც ვამბობ... ახლა კი მომიტევეთ, მეტს ვეღარ გავაგრძელებ. ვგეგმავდი ორი მიკროარქიტექტურის განხილვას თქვენთან ერთად, მაგრამ ამას უკვე ცალკე ტოპიკი დაეთმობა. ასე აჯობებს ჩემი დაღლილი თითებისთვისაც და თქვენი ზარმაცი ტვინებისთვისაც პატივისცემით, მიხეილ რ.

თითქმის ყველა სტატია შევკრიბე, რომელიც კი გათვალისწინებული მქონდა ჩემი პირველადი გეგმით. ეს ერთ-ერთი ბოლოა და ხმის დაფას ეხება. 1. ძირითადი მახასიათებლები მოდით სანამ ამ საკითხს შევეხებოდე, განვმარტავ რა არის ხმის დაფა, ან მდაბიურის ენით რომ ვსთქვათ, "საუნდ კარტა". ხმის დაფა გახლავთ კომპიუტერის გაფართოების დაფა, რომელიც აუდიო სიგნალების (როგორც კომპიუტერიდან, ასევე კომპიუტერში) გადაცემაზეა პასუხისმგებელი. როგორც წესი, ხმის დაფები იყენებენ DAC (Digital-To-Analog) კონვერტერს, ანუ ინფორმაციის ციფრულიდან ანალოგურ ფორმატზე კონვერტერს. ამ კონვერტერში გავლისას ციფრული სიგნალი გადაიქცევა ანალოგურად, ანუ ციფრული კოდირებული ინფორმაცია გადაიქცევა რეალურ ფიზიკურ მნიშვნელობად - პულსაციად, ან ძაბვად, რომელიც შემდეგ ამუშავებს დინამიკს, ყურსაცვამს და ა.შ. ხმის გამომცემი მოწყობილობის შეერთება ძირითადად TRS ან RCA კონექტორებით ხდება და მათზე ოდნავ მოგვიანებით ვისაუბრებთ. რათქმაუნდა არის ხმის ციფრულად "გამოშვების" შესაძლებლობაც, მაგრამ ამას სხვა სოკეტები ემსახურება. როგორც წესი მინიმალური დონის ხმის დაფას აქვს ერთი "Line Out" კონექტორი (ხმის გამოსასვლელი), ერთი "Microphone" კონექტორი (გასაგებია რისთვისაც) და ერთიც "Line In" კონექტორი, რომლითაც შესაძლებელია მაგნიტოფონიდან, ან სხვა მსგავსი მოწყობილობიდან კომპიუტერში ხმის "შეშვება". სურათზე - სირუს ლოჯიკის წარმოების რვაარხიანი (7.1) DAC ჩიპი: მაგრამ DAC არ არის ხმის დაფის ძირითადი მახასიათებელი. ხმის დაფა ფასდება პოლიფონიით. პოლიფონია ეწოდება ხმის დაფის მიერ ერთდროულად (და ურთიერთდამოუკიდებლად) რამდენიმე ხმის სიგნალის წარმოების შესაძლებლობას. მართალია მახასიათებელ "პოლიფონია" ვერსად წააწყდებით (მობილურების გარდა ), მაგრამ ხმის დაფას აქვს მითითებული "Sound Channel". სწორედ ეს არის პოლიფონიის აღმნიშვნელი. მაგალითად "1.0" ნიშნავს, დაფას აქვს მხოლოდ ერთი არხი, ანუ არის მონოფონიური. "2.0" ნიშნავს, რომ ორი არხი აქვს და არის სტერეოფონური, "2.1" ნიშნავს, რომ არის სტერეოფონური და აქვს ერთი არხი საბვუფერისთვის (იხ. ქვემოთ). დღესდღეობით ყველაზე კარგ სქემად 5.1 ითვლება, მაგრამ ეს არ არის ზღვარი, რადგან მაგალითად არსებობს 7.1, 8.1 სქემაც... ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ ხმა არ აგვერიოს ხმის არხში, რადგან ერთ ხმის არხში შეიძლება ერთზე მეტი ხმა იყოს. მაგალითად ძველ ხმის ჩიპებს 3 ხმა ჰქონდათ და მხოლოდ ერთ არხად, ანუ მონოფონიურად გადმოსცემდნენ. ახლა რაც შეეხება არხებში ხმის წარმოქმნას. აქ უკვე სხვადასხვაგვარადაა საქმე. დაბალი და საშუალო დონის ხმის დაფებში ხმა წარმოიქმნება მხოლოდ სტერეოფონიისთვის იმის მიუხედავად, რომ დაფას 5.1 სქემით მუშაობაც შეუძლია. რა ხდება ამ დროს? სტერეოფონიის 2 არხს ხმის დაფა პროგრამულ (Software და არა აპარატულ, ანუ Hardware) დონეზე უკეთებს ე.წ. "დაუნმიქსინგს", იგივე "Fold-Down"-ს. მისი მეშვეობით ხმა გარკვეულ დონეზე (როგორც წესი, 3 დეციბელით) დაბლდება, ან მაღლდება და ისე გადაეცემა დარჩენილ არხებს. ანუ რეალური, აპარატული 6 არხის მაგიერ თქვენ იღებთ ორი ხმის ჩიპის მიერ წარმოებულ 2 აპარატულ და 4 პროგრამულ, ფაქტობრივად ბუტაფორიულ არხს და მაინც კმაყოფილნი ხართ. მაღალი დონის ხმის დაფებში აბსოლუტურად ყველა არხი ცალკე წარმოიქმნება აპატრატულ დონეზე, მაგალითად თუ გვაქვს 7.1 სქემა, ხმის წარმოქმნას ემსახურება მთელი 8 ხმის ჩიპი, ან ელექტროკვანძი. ხმის ხარისხი მაღალია, რათქმაუნდა მაღალია ფასიც, მაგრამ ჭეშმარიტ მელომანებს ხომ ეს არ გადარდებთ? თუკი ვინმე უყრებთ ხოლმე კომპიუტერის უკანალს ალბათ შეამჩნევდით, რომ აუდიო კონექტორები სხვადასხვა ფერისაა. ან შეიძლება "Front Panel"-ზედაც შეგიმჩნევიათ მწვანე და ვარდისფერი კონექტორები. ჰოდა აგერაა მაგ ფერების ახსნა: გეიმპორტმა თუ დაგაბნიათ, გეტყვით, რომ ეს არის ანალოგური ჯოისტიკის, ან გეიმპედის შესაერთებელი სოკეტი. სურათზეც ხედავთ კარგად: 2. ტიპები აბა მე რისი მე ვარ თუ ისტორიაში ჩუჩქნა არ გასწავლეთ . თუ არ გაინტერესებთ, შეგიძლიათ ეს ნაწილი გამოტოვოთ... ისტორიულად პირველი ხმის დაფა, ან უფრო სწორი იქნება რომ ვთქვათ, ხმის ჩიპი, კომპანია IBM-ის "PC"-ს ჰქონდა. სამწუხაროდ იგი მხოლოდ ერთი დინამიკით იყო აღჭურვილი და მხოლოდ ერთ ხმას გამოსცემდა, ამიტომ გასაკვირი არაა, რომ დიდი პოპულარობით არც სარგებლობდა. მხოლოდ 1988 წელს, კომპანია Sierra-სა და სხვა თამაშების მწარმოებლების ჩარევის შედეგად გახდა შესაძლებელი "გეიმინგ" ხმის დაფების" გამოჩენა. ერთ-ერთი პირველი დაფა გახლდათ კომპანია "AdLib"-ის წარმოების "Music Synthesizer Card", მას სურათზე ხედავთ: კარგი მხედველობის მქონენი შეამჩნევთ, რომ დაფა Yamaha-ს წარმოების YM3812 ხმის ჩიპზეა აგებული. მას მუშაობის ორი რეჟიმი აქვს: 9-ხმიანი, სადაც თითოეული ხმა ცალკე პროგრამირდება და "დარტყმითი" რეჟიმი, რომელშიც 3 რეგულარული და 5-დან 11-მდე დამატებითი, "ცვლადი" ხმა მუშაობდა. მეორე რეჟიმი უფრი იშვიათად გამოიყენებოდა, ხოლო თვით ხმის დაფა IBM PC-სთვის იყო გამიზნული, თუმცა მას დიდი ხნის სიცოცხლე აღარ ეწერა - 90-იანების დასაწყისში კომპანია "Creative Labs"-მა შექმნა სისტემა "Sound Blaster" და დაასამარა "AdLib"-ის ოცნებები ნათელ მომავალზე... იმის მიუხედავად, რომ Sound Blaster თეორიულად მხოლოდდამხოლოდ AdLib-ის კლონი იყო, მას ჰქონდა ერთი რევოლუციური დეტალი - ხმის თანაპროცესორი (Coprocessor), რომელიც ხმის ციფრულად ჩაწერასა და დაკვრაზე იყო პასუხისმგებელი. დღეისათვის ეს კომპონენტი "DSP (digital signal processor)"-ს სახელითაა ცნობილი, თუმცა სახელწოდება არასწორია. სამწუხაროდ ეს "DSP" იმხელა გამოდგა, რომ საბოლოოდ მთელი ხმის დაფა ორი AdLib-ის ზომისა აღმოჩნდა: საუნდ ბლასტერი შემდგომში დაიხვეწა და თითქმის ყველა ხმის დაფა ამ სტანდარტზე მზადდებოდა 90-იანი წლების ბოლომდე. ამ დროს კი მსოფლიო მასშტაბის და ყველა სფეროში ფეხჩადგმულმა ღორმა, კომპანია Intel-მა ჩამოაყალიბა ახალი სტანდარტი "AC'97" (Audio Codec '97) და ყველა ხმის დაფა მას დაუქვემდებარა. მას შემდეგ ფაქტობრივად აღარაფერი შეცვლილა AC'97-ის მოდიფიცირების გარდა. ყველაზე მაღალი კლასის ხმის დაფები იწარმოება ცალკე, გათვლილია PCI, ხანდახან კი PCIe სლოტისთვის და აღჭურვილნი არიან ASIO-თი. მაგალითად ეს, ASUS-ის წარმოების Xonar Essence: ახლა ისიც ვთქვათ, რა არის ეს ASIO. ASIO, ანუ Audio Stream Input Output არის ძალიან სასარგებლო ტექნოლოგია, რომლის მეშვეობითაც შეიძლება რეალურ დროში (ეს ძალიან მნიშვნელოვანია!), ან მინიმალური დაგვიანებით, ხმის მაღალი ხარისხით, რამდენიმე არხიანი ჩაწერა ციფრულად. ცოტა ჩინური გამომივიდა, მაგრამ იმედია გასაგებია რაცაა... რაც შეეხება დანარჩენ ხმის დაფებს, ადრე ყველა დაფა ცალკე იყო და PCI, ან ISA სლოტს მოითხოვდა, ახლა კი აი რა ხდება: AC'97-ის გამოჩენიდან სულ ცოტა ხანში ამ სტანდარტის მქონე ხმის დაფის დედაპლატაზე ინტეგრაცია მოხდა. ამიერიდან ხმის დაფა ხმის ჩიპად, ან აუდიოადაპტერად გადაიქცა. გარდა ამისა გაჩნდა "USB ხმის დაფები", რომლებიც სინამდვილეში ხმის დაფები კიარა, უბრალო სოკეტებია იმისთვის, რომ კომპიუტერზე მიკროფონის, Line In/Out და ა.შ. მოწყობილობების შეერთება გახდეს შესაძლებელი. სახელს რაც შეეხება, ჭკვიანი ხალხი ამ მოწყობილობას არა USB Sond Card-ს, არამედ "აუდიო ინტერფეისს" უწოდებს. ჩვენც ხომ ჭკვიანი ხალხი ვართ? ჰოდა არ დავუშვათ შეცდომა! . 3. სოკეტები აქ ჩამოვთვლი ყველა შესაძლო (და ერთ "არშესაძლო) სოკეტს. TRS (tip, ring, sleeve) - დარწმუნებული ვარ ასეთ კონექტორს ყოველი თქვენგანი კარგად იცნობს. დავძენ მხოლოდ იმას, რომ ხმის დაფის TRS სოკეტი 3.5მმ-იან შტეკერებს იყენებს. სურათზე შუა ორი შტეკერი, ერთი მონოფონური, მეორე - სტერეო. არის ანალოგური. RCA (Radio Corporation of America) - ეს კონექტორი ისეთია, ვიდეოებზე რომ იყენებდით ხოლმე . ესეც ანალოგურია. S/PDIF (Sony/Philips Digital Interconnect Format ან Sony Philips Digital InterFace) - ციფრული ინტერფეისი, რომელიც Sony-სა და Philips-ის მიერ იქნა შემუშავებული. მის შტეკერს შეიძლება წააწყდეთ ვიდეოდაფაზე. HDMI (High-Definition Multimedia Interface) - ესეც ციფრული ინტერფეისია. მართალია იგი ვიდეოდაფაზე გვხვდება და მომხმარებლების უმეტესობა მას ვიდეოკონექტორად მიიჩნევს, მაგრამ HDMI-ს მეშვეობით ხმაც გადაეცემა, თანაც ციფრულად. ამიტომ გადავწყვიტე მეხსენებინა ესეც... სულ ეს იყო (მეტის წაკითხვით მაინც არ აიტკიებთ თავს). გმადლობთ ყურადღებისთვის. თქვენი მიხეილ რ.

კვირა დილაა, აზროვნება მეზარება და ამიტომ ჩემი პროექტის ერთ-ერთ ნაწილს გაგაცნობთ ახლა... ეს იქნება კომპიუტერის ტიპოლოგია. სტატიის ბმული სოსოს მოწოდებულია, რომელსაც მინდა ვუთხრა: სოსო სანამ იდეები გამომელია ან ცოტა წამეხმარე, ან გადამაყენე. ახლა რაც შეეხება თვით თემას... ალბათ იცით, რომ სიტყვა "computer" უბრალოდ გამომთვლელს ნიშნავს და ამ სიტყვის უკან ბევრი რამ შეიძლება იმალებოდეს (სხვათაშორის ჩვეულებრივი კალკულატორიც კი). მოდით ჩამოვთვალოთ ეს ხელსაწყოები და კარგად დავიმახსოვროთ. 1. PC Personal Computer, Minicomputer, იგივე PC, იგივე პერსონალური კომპიუტერი. განმარტების მიხედვით ეს არის კომპიუტერი, რომელიც გათვლილია ერთი ადამიანის მიერ მოხმარებაზე. ანუ არცერთი კომპიუტერი, რომელზეც თქვენს გარდა მამათქვენი, ბიძათქვენი, თქვენი და, ძმა ან ნებისმიერი სხვა ჯდება, PC არ არის . მხოლოდ განმარტების მიხედვით. სამწუხაროდ დღესდღეობით ლამერიზმი ისეთ დონემდე მივიდა, რომ ადამიანს Pc ჰგონია კომპიუტერი, რომელზეც Windows წერია, Mac-ს კი PC-დ არც კი აღიქვამენ. ეს საშინელი (მაგრამ არა გამოუსწორებელი) შეცდომაა. ამ კატეგორიის პიონერი თქვეთვის უკვე კარგად ნაცნობი IBM PC გახლავთ: ხოლო Mac-ის მხრიდან - Apple Macintosh. ცოტა არ იყოს ამაზრზენი იერი აქვს, მაგრამ მაინც: 2. Desktop განმარტება შემდეგნაირად ჟღერს: PC, რომელიც არ არის გათვლილი მობილურობაზე. ანუ იყიდი, დადგამ ერთ ადგილას და არ დააპროწიალებ აქეთ-იქით პლუშის დათუნიასავით. დღესდღეობით ფაქტობრივად ყველა "უძრავი" PC დესკტოპია. აი მაგალითად ეს: 3. Laptop ბევრს ჰგონია, რომ ოფიციალური ტერმინი Notebook არის, მაგრამ სინამდვილეში დღესდღეობით სწორედ "Laptop" გახლავთ ოფიციალური ტერმინი, მისი განმარტება კი ასეთია: გადასატანი კომპიუტერი ინტეგრირებული დისპლეითა და კლავიატურით, რომელსაც საჭიროების შემთხვევაში შეუძლია აკუმულატორით მუშაობა. ყველამ კარგად იცით როგორიცაა, მაგრამ სტატია მოითხოვს სურათს: 4. Netbook როგორც სახელიდან ჩანს, ლეპტოპი, რომელიც ინტერნეტში სამუშაოდაა გათვლილი. ხშირად ლეპტოპზე მცირე ზომის, შეზღუდული ფუნქციებითა და აკუმულატორის გაზრდილი სიცოცხლისუნარიანობით. 5. Tablet PC პლანშეტური კომპიუტერი, ანუ კომპიუტერი, რომელსაც ერთი სამუშაო სიბრტყე აქვს. 6. PDA Personal Digital Assistant (პერსონალური ციფრული ასისტენტი) არის სენსორული ეკრანის მქონე მინი-კომპიუტერი Flash მეხსიერებით: როგორც სურათიდან ხედავთ, ძლიერ წააგავს ტელეფონს. პირველი PDA გახლდათ Apple Newton. მას სურათზე ხედავთ, iPhone-ს გვერდით: 7. Workstation ეს გახლავთ დეკსტოპ-კომპიუტერი ძლიერი მახასიათებლებით (პროცესორი, RAM, HDD, გრაფიკური ადაპტერი), რომელიც გამოიყენება 3D გრაფიკისთვის ან CAD სისტემებში სამუშაოდ. პიონერი გახლდათ Xerox Alto მსოფლიოში პირველი 3D აქსელერატორითა და Ethernet კონტროლერით: 8. Server კომპიუტერი, რომელიც სხვა კომპიუტერების, ან ინტერნეტ-ქსელის მომსახურედ გამოიყენება. იდეაში ჩვეულებრივი კომპიუტერი გაზრდილი ოპ. მეხსიერებით, ინფორმაციის მატარებლებითა და მძლავრი პროცესორებით. შეიძლება იყოს როგორც ჩვეულებრივი "Super Tower" ზომის, ასევე ეჭიროს მთელი ოთახი. გააჩნია სერვერის დონესა და სირთულეს. 9. Mainframe ეს არის უზარმაზარი კომპიუტერი, რომელიც სხვადასხვა, დიდი გამოთვლებისთვის გამოიყენება. იგივე "Macrocomputer". მაგალითისთვის გამოდგება IBM 704: 10. Minicomputer სახელწოდებამ არ შეგაცდინოთ, ეს არ არის კომპიუტერი, რომელიც კბილის პროთეზში, ან ყურში ეტევა. ეს არის მაკროკომპიუტერს (Mainframe) და მიკროკომპიუტერს (PC) შორის "მდგომი" კომპიუტერი. ანუ საშუალო დონისა და ზომის სერვერი. დღესდღეობით ეს ტერმინი ნაკლებად გამოიყენება, მაგრამ მაინც იცოდეთ, რომ არ შეცდეთ. 11. Supercomputer კომპიუტერი, რომელიც მილიონები ღირს, გამოდის ერთეულებად, ან საერთოდ ერთ ეგზემპლარად. გამოიყენება დიდი მოცულობის გამოთვლების ჩასატარებლად, ან სულაც გამოთვლითი სიმძლავრის რეკორდის დასამყარებლად. მაგალითად IBM Roadrunner: 12. Wearable Computer უბრალოდ, სატარებელი კომპიუტერი. ეს არის მობილური ტელეფონი (გარკვეულწილად), iPod, iTouch და ა.შ. მოკლედ ყველაფერი, რაც არის მობილური ტელეფონის ზომისა (ან მასზე პატარა) და არ არის PDA. მაგალითად: საჭიროების შემთხვევაში ჩავამატებ სმარტფონს, ნეთტოპს, MID-ს და ყველაფერს, რასაც კიდევ მირჩევთ.

ჩვენმა ფორუმელმა - იდეების გენერატორმა Blaster-მა მომაწოდა იდეა, რომ დამეწერა სტატია დისკებზე. მინდა დიდი მადლობა გადავუხადო ამისთვის და ვუთხრა: დავით ოქრო-კაცი ხარ, მაგრამ ცოტა სტატიების წერაშიც თუ მომეხმარები ბრილიანტ-კაცი იქნები ჯერ, ჩემო მოსწავლეებო ( ) დავიწყოთ იმით, თუ რა არის ოპტიკური დისკი. ოპტიკური დისკი გახლავთ დისკი, რომელზედაც ინფორმაცია ოპტიკურად იწერება, ანუ ლაზერით. როგორ? იმგორ, რომ ლაზერის სხივი ამოწვავს პოლიკარბონატისგან (ერთგვარი პლასტმასა) დამზადებულ დისკზე ღარებს, აი როგორც "გრამაფონის პლასტინკაზე" (ფირფიტაზე, იხ. სურ.) არის ამოღარული ინფორმაცია, კონკრეტულად - მუსიკა. რათქმაუნდა გრამფირფიტაზე (თუ რაცაა) ინფორმაცია ძალზე დაბალი სიმჭიდრვითაა ჩაწერილი წამკითხველი ნემსის სიმსხვილის (თუ სიმსხოს) და ტექნოლოგიების სიძველის გამო. თანამედროვეობაში, როდესაც ტექნოლოგიები საშუალებას გვაძლევენ მთვარეზე მიწის ნაკვეთი მხოლოდ 1 დოლარად ვიყიდოთ და იმედი ვიქონიოთ, რომ ჩვენი შვილიშვილები (ან შვილთაშვილები მაინც) იმ მიწაზე ბუდრიგანას აიშენებენ და ჩვენი მადლიერნი დარჩებიან, გრამოფონის ნემსის მაგივრობას უკვე ლაზერის სხივი წევს. რაც შეეხება ზომებს, ოპტიკური დისკების უმეტესობა 12 სანტიმეტრის დიამეტრისაა, თუმცა არსებობს 7.6-20სმ დიამეტრის მქონე დისკებიც. სისქე ძირითადად 1.2-1.5 მილიმეტრია, ხოლო ინფორმაციის სიმჭიდროვე უკვე დისკის რომელიმე კონკრეტულ ტიპზეა დამოკიდებული. მოდით კარგად გავეცნოთ თითოეულ მათგანს, რათა ქუჩაში გამარჯობას რომ გვეტყვიან არ გაგვიკვირდეს და არ ვთქვათ "ეს ვინ ჩემი დისკიაო" . 1. CD ყველაზე ხანდაზმულისგან დავიწყებ, თორემ ვაითუ სანამ სტატიას დავასრულებდე ფეხებიც გაფშიკოს . კომპაქტ დისკი (Compact Disc) - სწორედ ასე ჰქვია მას. ისტორია: აღმოჩნდა, რომ CD სხვა არაფერი ყოფილა, თუარა პროექტ "Laserdisc"-ის კასტრირებული ვერსია. სურათზე ხედავთ ლაზერდისკისა და ჩვეულებრივი დისკის ზომების შედარებას: იგი კომპანია Sony-მ შექმნა 1976 წელს. 1979-ში სიდი Philips-მაც "გამოიგონა" და დაიწყო კიდეც CD-ერა. რათქმაუნდა თავიდან დისკებზე მხოლოდ აუდიო-ინფორმაცია ინახებოდა - 80-იანებში ხომ პერსონალური კომპიუტერები მხოლოდ "ფეხს იდგამდნენ" და "უზარმაზარი", 700MB ტევადობის დისკები არაფერში სჭირდებოდათ... პირველი სერიული აუდიო CD 1981 წელს ჰანოვერში გამოუშვეს. მასზე ეწერა შტრაუსის "Alpensinfonie" ბერლინის ფილარმონიის (თუ ფილარმონიული ) ორკესტრის შესრულებით. რაც შეეხება კომპიუტერისთვის განკუთვნილ დისკს, ანუ CD-ROM-ს, იგი მხოლოდ 4 წლის შემდეგ წარუდგინეს საზოგადოებას, თუმცა კიდევ კარგა ხანი დასჭირდა იმისთვის, რომ ჩვენამდე, ჩვეულებრივ მოკვდავებამდე მოეღწია. სხვათაშორის CD-ROM-იც ფილიპსისა და სონის სიყვარულის ნაყოფი გახლდათ. ფიზიკური მახასიათებლები: სისქე - 1.2მმ წონა - 15-20გრ. დიამეტრი - 8/12სმ. მასალა - პოლიკარბონატი. ღარების სიღრმე - 100nm. ღარების სიგანე - 500nm. ღარებს შორის მანძილი - 1.6µm (მიკრომეტრი თქვე ლამერებო). ლაზერის სხივის ტალღა - 780nm. CD-ს "ვაფლი": A - პოლიკარბონატის დისკი. B - სხივის ამრეკლი ფენა. C - ლაკირებული ფენა. D - ზედა ფენა წარწერით, ნახატით და ა.შ. E - ლაზერის მიერ მონაცემთა წაკითხვა. სტანდარტული სიდის ტევადობა 700 მეგაბაიტია, თუმცა არსებობს 650MB და 800MB ჩვეულებრივი (ანუ 12სმ) დიამეტრის დისკებიც. 8სმ-იანი დისკის ტევადობა 184 მეგაბაიტია. ლოგიკური ფორმატები: Audio CD. მგონი გასაგებია რაზეცაა საუბარი. ეს ფორმატი 1980 წელს შეიქმნა Phillips და Sony-ს მიერ. პირველ მათგანს 14-ბიტიანი 44KHz კოდირება ჰქონდა, მეორეს - 16-ბიტიანი 44.1KHz. მუსიკის ხანგრძლივობა ორივე შემთხვევაში 74 წუთს უდრიდა. Super Audio CD. ეს ფორმატი 1999 წელს შემოგვთავაზა ზემოხსენებულმა კომპანიებმა. ქვედა ცხრილში ხედავთ Audio CD-ს და SACD-ს შედარებას: CD-MIDI. ეს საკმაოდ სპეციფიური ფორმატია, გამოიყენება ინფორმაციის შესანახად, რომლის მიხედვითაც შემდეგ MIDI მოწყობილობა მუსიკას უკრავს. უნდა აღვნიშნო, რომ არანაირი სხვა CD პლეერი ან მისი მსგავსი რამ დისკს ვერ "დაუკრავს". CD-ROM. ალბათ ამ ფორმატს ყველანი კარგად იცნობთ. იგი კომპიუტერის მიერ იკითხება (ასევე CD პლეერითაც, თუ მუსიკაა ჩაწერილი). ცხრილში მოყვანილია ტევადობები: Video CD. ეს არის ვიდეოფორმატი. გაფართოებად აღებულია VHS (ვიდეოკასეტის) ფორმატის ნახევარი, თუმცა ხარისხით მაინც შეუძლია ამ უკანასკნელთან კონკურენციის გაწევა. მახასიათებლები: ვიდეო: კოდეკი - MPEG-1 გარჩევადობა - NTSC: 352x240. PAL/SECAM: 352x288 ფარდობა - 4:3 კადრი წამში - NTSC: 29.97 ან 23.976FPS. PAL/SECAM: 25FPS. გამტარობა - 1,150Kbps აუდიო: კოდეკი - MPEG-1 Audio Layer II სიხშირე - 44.1 kHz გამტარობა - 224Kbps. Super Video CD. მგონი სახელიდან ყველაფერი ნათელია. მახასიათებლები: ვიდეო: კოდეკი - MPEG-2 გარჩევადობა - 2/3 D1 NTSC - 480x480 PAL/SECAM - 480x576 ფარდობა - 4:3 / 16:9 კადრები წამში - NTSC: 29.97FPS. PAL/SECAM: 25FPS გამტარობა - დაახლოებით 2,600Kbps აუდიო: კოდეკი - MPEG-1 Audio Layer II სიხშირე - 44,100 hertz (44.1 kHz) გამოსვლა - mono/dual channel/stereo/multi 5.1 გამტარობა - 32-384Kbps Photo CD. ფორმატი 1992 წელს კომპანია Kodak-მა შექმნა ფოტოების ციფრულად შენახვისთვის. ცხრილში შეგიძლიათ იხილოთ მახასიათებლები: CD-R. "ჩაწერადი" სიდი. იგი პირველად 1990 წელს გამოჩნდა. ფიზიკურად ეს სრულიად ჩვეულებრივი დისკია, ოღონდ ცარიელი. მასზე ჩაწერა სპეციალური ლაზერით ხდება, რომელიც, დარწმუნებული ვარ ყველა თქვენგანს აქვს კომპში. CD-RW. იდგა 1988 წელი. ჯერ კიდევ დამუშავების პროცესში იყო CD-MO (მაგნიტო-ოპტიკური), რომელიც ფლოპისა და CD-ს ჰიბრიდად უნდა ქცეულიყო: მისი ფართობის გარკვეული ნაწილი ოპტიკური იყო, დანარჩენი კი - მაგნიტური. იდეა მარტივი გახლდათ: დისკს ექნებოდა "ROM", ანუ "არწაშლადი" ოპტიკური ნაწილი და მაგნიტური, ანუ წაშლადი და ჩაწერადი ნაწილი, რომელსაც მფლობელი თავის გემოზე გამოიყენებდა... CD-MO მცირე სერიაში გავიდა კიდეც, მაგრამ ფართო გავრცელება ვერ ჰპოვა. არ ვიცი სიძვირის, ტექნოლოგიის სირთულის თუ ელემენტარული მარაზმულობის გამო, მაგრამ პროექტი დაიხურა და 1997 წელს მივიღეთ სულ სხვა, მთლიანად ოპტიკური მრავალჯერადი გამოყენების დისკი CD-RW. მის "ვაფლში" შედის სპეციფიური, თერმულად ცვლადი ნივთიერების ფენა. ამ ფენაზე თერმული ზემოქმედებით შესაძლებელია ინფორმაციის ჩაწერა. შემდეგ დისკი გაგრილდება და ჩვეულებრივ CD-დ იქცევა. ხოლო როდესაც ინფორმაციის წაშლა იქნება საჭირო, კვლავ თერმული ზემოქმედებით დისკის ღარები "ჩასწორდება" და თითქმის ახალ CD-ს მივიღებთ... რათქმაუნდა როგორც ყველაფერს ამ ქვეყანაზე, CD-RW-საც აქვს მუშაობის რეზერვი და ის ჩაწერა-წაკითხვის დაახლოებით 1000 ციკლით განისაზღვრება. 2. DVD გვინდა თუ არა, CD ნელ-ნელა დაბერდა და ალბათ ფეხებსაც გაფშეკს ახლო მომავალში... ასე რომ ვნახოთ, რა დაგვიტოვა მომავალ თაობას... ისტორია: 1993 წელს შეიქმნა დისკების ორი ახალი სახეობა: MultiMedia Compact Disc (MMCD) და Super Density (SD) Disc. პირველი დისკის შემქმნელები სონი და ფილიპსი გახლდათ, ხოლო მეორეს ბევრად მეტი მამა ყავდა - Toshiba, Time Warner, Matsushita Electric, Hitachi, Mitsubishi Electric, Pioneer, Thomson და JVC. ეს უკანასკნელნი მიადგნენ კომპანია IBM-ს და სთხოვეს "გვიშველე რამეო", რადგან არ იცოდნენ, რომელი ფორმატი იქნებოდა ახალი დისკისთვის უმჯობესი. IBM-მა კეფა მოიფხანა, გადახედა MMCD-ს და სთქვა: "მოდით ორივე დისკი ერთ გამოგონებად ვაქციოთო" და მცირეოდენი ძალდატანების შემდეგ შეიქმნა ის, რასაც ჩვენ DVD-ს ვეძახით. ყველა მამამ ერთად მიანიჭა მას ISO-13346 ფორმატი, რომელიც ჩვეულებრივი მოკვდავებისთვის UDF (Universal Disc Format) სახელითაა ცნობილი. ახალმა დისკმა ფილიპს/სონისგან მიიღო ცალმხრივი და ორფენიანი ჩაწერის შესაძლებლობა, ხოლო ყველა დანარჩენი მამისგან - ორმხრივი და ერთფენიანი ჩაწერის შესაძლებლობა, რამაც მომავალში ორმხრივი და ორფენოვანი DVD-ს გამოჩენა გამოიწვია... ასე რომ შვილი ყველა მამას დაემსგავსა . ახალი დისკი ჩაწერა/წაკითხვისთვის იყენებს EFMPlus სტანდარტის მოდულაციას, რისი წყალობითაც მისი ტევადობა 700MB-დან 4.7GB-მდე გაიზარდა... თუმცა არა, ზედ კი აწერია 4.7GB, მაგრამ 4.38GB-ზე მეტი არანაირად არ იწერება . პირველი DVD უკვე 1995 წელს გამოვიდა და ახალი ერაც დაიწყო. ფიზიკური მახასიათებლები: ტევადობების ცხრილი. SS - ერთმხრივი, DS - ორმხრივი, SL - ერთფენიანი, DL - ორფენიანი. სისქე - 1.2-1.7მმ წონა - 15-20გრ. დიამეტრი - 8/12სმ. მასალა - პოლიკარბონატი. ღარების სიღრმე - 100nm. ღარების სიგანე - 500nm. ღარებს შორის მანძილი - 0.74µm. ლაზერის სხივის ტალღა - 650nm. რათქმაუნდა DVD-საც აქვს თავისი DVD R და DVD RW, როგორც CD-ს, მაგრამ ტექნოლოგია ფაქტობრივად იგივეა, ამიტომ მას გადავახტები და იმ საკითხს განვიხილავ, რაც ყოველთვის მაწუხებდა და მაიტნერესებდა კარგად მცდონდოდა. პლიუს-მინუსი. დარწმუნებული ვარ თქვენც შეხვედრიხართ DVD-R და DVD+R-ს და დაიტნერესებულხართ რა არის ეს. სამწუხაროდ ვერ გავერკვიე კონკრეტულად და ზუსტად რას ნიშნავს ან პლიუსი, ან მინუსი, ამიტომ მხოლოდ ამ მწირი ინფორმაციით მოგიწევთ დაკმაყოფილება: DVD-R გახლავთ ერთჯერადი DVD დისკი, რომელიც DVD პლეერების, რეკორდერების და DVD-ROM-ების უმეტესობასთანაა თავსებადი. ჩაწერა მხოლოდ DVD-R რეკორდერის მეშვეობითაა შესაძლებელი. DVD+R-იც ერთჯერადი DVD დისკია, რომელიც DVD პლეერების და DVD-ROM-ების უმეტესობასთანაა თავსებადი, მაგრამ მასზე ინფორმაციის ჩაწერა მხოლოდ DVD+R რეკორდერის მეშვეობითაა შესაძლებელი. მაგრამ არსებობს ე.წ. "Multofirmat" პლეერები და რეკორდერები, რომლებისთვისაც სულ ერთია პლიუს დისკს შეუცურებთ ღრიჭოში თუ მინუს დისკს. სწორედ ასეთ რეკორდერებს ვუწევ რეკომენდაციას, რათა თავიდან აიცილოთ პლიუს-მინუსთან დაკავშირებული გაუგებრობა და პრობლემები. სადაც ამ საკითხს შევეხე, მინდა გიამბოთ DVD-RAM-ის შესახებაც. იგი ჯერ კიდევ 1996 წელს შეიქმნა და MO დისკის მსგავს გამოგონებას წარმოადგენს. სურათზე ერთ ასეთ დისკს ხედავთ: ეს კი გადიდებული ფოტოა, კარგად ჩანს ნაჭდევები: ეს ნაჭდევები საშუალებას იძლევა კომპიუტერმა "დაიმახსოვროს" დისკის რომელ სექტორში რა ინფორმაცია ინახება და უფრო სწრაფად მოახდინოს მასზე წვდომა. გარდა ამისა DVD-RAM უფრო სიცოცხლისუნარიანია - ჩაწერა/წაშლების 100000 ციკლს უძლებს. სამწუხაროდ ამ დისკს ერთი უარყოფითი თვისებაც აქვს - წაკითხვის მაქსიმალური სიჩქარე 12x-ია. 12x რა არის? აჰ პარდონ! სიჩქარეებზე არაფერი მითქვამს? ა ბატონო სიჩქარეების ცხრილი. დაიზეპირეთ და გამოცდაზე სხაპასხუპით ჩამაბარეთ! ღოო და საშემოდგომოდ გამოგყვებათ HD DVD-ს ტევადობები: ეს უკანასკნელი მაღალხარისხიანი ვიდეოფაილების შესანახადაა განკუთვნილი. ფორმატები რამდენ რამეს მივედ-მოვედე, ალბათ აქამდე აღარც კი ჩამოსულხართ, გვერდის ბოლოში დასქროლეთ და "მაგარია"-ს მსგავს ბანალურ ფრაზას წერთ იმის მაგივრად, რომ ახლა აი ამ ნაწერს კითხულობდეთ. ჰოდა იცოდეთ. მე "მაგარია", "საღოლ" და მისთანებისთვის არ ვწერ. მე ვწერ იმისთვის, რომ თქვენს თავში რაღაც სასარგებლო ინფორმაცია შევიდეს!.. ახლა რაც შეეხება ფორმატებს... რახან უკვე აღარ კითხულობთ, მოკლედ დავწერ. DVD-Audio. CD-Audio-ს მსგავსი დისკი, თუმცა ბევრად უკეთესი ხარისხით. 16-ბიტიანი სისტემის გარდა აქ გამოიყენება 20- და 24-ბიტიანი სისტემებიც, ხოლო აუდიო ხარისხი შეიძლება იყოს როგორც 44.1 kHz, ასევე 48, 88.2, 96, 176.4 და 192 kHz. DVD-Video. რათქმაუნდა ვიდეო ფორმატმა აქაც შეყო ცხვირი... მახასიათებლები: გაფართოება 25FPS-ზე: 720 × 576 MPEG-2 (ეწოდება D1) 704 × 576 MPEG-2 352 × 576 MPEG-2 (ეწოდება Half-D1) გაფართოება 29.97 ან 23.976FPS-ზე: 720 × 480 pixels MPEG-2 (D1) 704 × 480 pixels MPEG-2 352 × 480 pixels MPEG-2 (Half-D1) გაფართოება MPEG-1-ისთვის: 352 × 288 pixels MPEG-1, 25FPS 352 × 240 pixels MPEG-1, 29.97FPS თქვენ ეი, პროვოკატორებო! დიახ თქვენ! არ დამიწყოთ ჭიჭინი "DivX-ზე რატომ არაფერი გიწერიაო"! DivX არის კოდეკი და არა DVD-ს ფორმატი . გეიგეთ? მაინც ვიცი, რომ აქ ცოდნის მისაღებად კიარა ჩემს შეცდომაში გამოსაჭერად ხართ . ხოდა რას გეტყვით იცით? შეუცდომელი არავინაა. ღმერთი კიარა ვარ ან ანგელოზი, ადამიანი ვარ მოკვდავი, რომელიც თავის საქმეს პასუხისმგებლობით ეკიდება იმის მიუხედავად, რომ მასხარას ვგავარ ჰოდა ჩემი შეცდომების ძებნას გირჩევნიათ რამე შეჰმატოთ ფორუმს. მე ხომ ვპოულობ დასაწერ ინფორმაციებს? ჰოდა გაისარჯეთ ცოტა და თქვენც იპოვეთ... ჰოო... რაღა დაგვრჩა DVD-ზე?... უი ხო! ფენოვანი ხაჭაპურები! უფროსწორად, მრავალფენიანი, კერძოდ კი ორფენიანი DVD. მას DVD DL ჰქვია (DL ნიშნავს Dual Layer-ს, არავინ ჩაგჭრათ). ამ დისკს ორი ფიზიკური (ანუ "მუშა") ფენა აქვს. პირველი ფენა ნახევრადგამჭვირვალეა და ლაზერის სხივის "გადართვის" შედეგად, ანუ მისი "სიგრძის" შეცვლის საშუალებით შესაძლებელია მეორე ფენის წვდომა, წვდენა, თუ რაც ქვია... DL-ის წყალობით DVD-ს რეალური ტევადობა 8.76GB-მდე გაიზარდა. მიუმატეთ ამას ორმხრივი DVD, ანუ დისკი, რომლის ორივე მხარეც "მუშაა" და მიიღებთ ოთხფენიან DVD-ს - "DVD DL DS" (DVD Dual-Layer Double Sided) 17.52GB ტევადობით . 3. BD ბუდუს კიარადა ბლურეის პროტოტიპი 2000 წელს აჩვენეს საზოგადოებას. რათქმაუნდა გამოფენაზე და მისთვის ხელის ხლება "სასტიკად აკრძალული" იყო. საბოლოოდ BD სტანდარტი მხოლოდ 2004 წელს ჩამოყალიბდა. ბლურეი დისკს იმიტომ ჰქვია, რომ ლურჯია. დიახ ლურჯი! ა თუ არ გჯერათ: რაც შეეხება ფიზიკურ მხარეს, აქ უკვე 405nm-იანი ლაზერი გამოიყენება... 12სმ-იანი BD-ს ტევადობა 25 გიგაბაიტია, 8სმ-იანის - 7.8GB. შთამბეჭდავია არა? ახლა BD-ვიდეოს სტანდარტებსაც შეხედეთ: პრინციპში ბლურეიზე მეტის დაწერა არცაა საჭირო, დარწმუნებული ვარ უკვე კარგა ხანია "მაგარია" გაქვთ დაპოსტილი და გასული ხართ თემიდან... ვიტყვი მხოლოდ იმას, რომ არსებობს ერთჯერადი ჩაწერის BD-R დისკები. ინფორმაციის განახლება. სულ ცოტა ხნის წინ ცნობილი გახდა, რომ ასოციაციამ უსაქმურობის ჟამს გამოიგონა კიდევ ერთი სტანდარტი - BDXL. როგორც სახელიდან ჩანს, ეს სტანდარტი იქნება "eXtra Large", რაც იმას ნიშნავს, რომ ახალი სტანდარტის ერთჯერადი დისკები 128GB, ხოლო მრავალჯერადი - 100GB ტევადობისა იქნება. გარდა ამისა ცნობილი გახდა, რომ გამოუშვებენ IH-BD (Intra-Hybrid Bluray Disc) სტანდარდის დისკებსაც. ამ სტანდარტის თითოეულ დისკს ექნება როგორც ROM, ანუ ერთჯერადი, ასევე "R", ანუ მრავალჯერადი სექტორი. 4. დაზიანებები "ლპობა": ეს არის CD/DVD/BD დისკების ამრეკლი ფენის ოქსიდირება, გლეხური ენით რომ ვთქვათ, ჟანგვა. თერმული ზემოქმედება. ამ შემთხვევაში ზიანდება დისკის "მუშა" ზედაპირი. როგორც იცით, ლაზერი თერმულად ამუშავებს დისკის ზედაპირს და ტოვებს მასზე ინფორმაციას, ღარების სახით. ეს ღარები კი მზის, ღუმელის, უთოს ან ნებისმიერი სხვა თერმული ზემოქმედების შედეგად ზიანდება. ჰიდროზემოქმე�%8

ის, რასაც ახლა ვაკეთებ, შეგიძლიათ მარაზმად მონათლოთ. მე თვითონ ღრმად ვარ დარწმუნებული, რომ მაუსის ისტორიის დაწერა მარაზმია მაგრამ როდესაც Ber0-მ ერთ-ერთ პოსტში "ხელწრუწუნა" ახსენა, გადავწყვიტე დამეწერა ამ "თაგვის" ისტორია... 1. რა არის მაუსი? ყველამ ვიცით, მაგრამ მეცნიერული განმარტება ასეთია: მაუსი (mouse, mouses, mice, mouse devices) არის მიმთითებელი ხელსაწყო, რომელიც ორგანზომილებიან სივრცეში მოქმედებს. 2. ცოტა რამ ისტორიიდან მაუსის პირველი წინაპარი 1952 წელს შეიქმნა სამხედრო პროექტ "DATAR"-ისთვის, რომელიც სამხედრო ხომალდებისთვის განკუთვნილი "კომპიუტერიზებული" მოწყობილობა გახლდათ. თქვენ მის ფრაგმენტს სურათზე ხედავთ: სწორედ DATAR-ს უკავშირდება მსოფლიოში პირველი ტრეკბოლი (იხ. სურ.). ტრეკბოლი ფაქტობრივად ამობრუნებული ბურთულიანი მაუსია და მასზე არ შევჩერდები... შემდეგი ნაბიჯი უკვე ასე თუ ისე ნამდვილი მაუსი გახლდათ. ის სტენფორდის უნივერსიტეტის თანამშრომელმა დუგლას ენგელბარტმა შექმნა 1963 წელს უზარმაზარი პროგრამის ფარგლებში (პროგრამის მიზანი ადამიანის ინტელექტისა და შესაძლებლობების ამაღლება გახლდათ ). სურათზე ზუსტად ამ "ზეადამიანის" პროგრამისთვის შექმნილ მაუსს ხედავთ: მომდევნო სურათზე შეგიძლიათ ნახოთ 1970 წლით დათარიღებული ნახაზები, სადაც მაუსის მექანიზმის სამი ვარიანტია მოყვანილი: 1974 წელს 8-ბიტიანი პერსონალური კომპიუტერი "Smacky" აღიჭურვება თავისი მაუსით. ეს კომპიუტერი: ესეც მისი "მაუსი": ახლა დროა აღვნიშნო ისიც, რომ მაუსს მაუსი არ ერქვა 1981 წლამდე. ამ წელს გამოვიდა კომპიუტერი Xerox 8010 Star, რომელსაც კომპლექტში მოყვებოდა მაუსი, ოფიციალური სახელით "mouse". თუმცა რაოდენ გასაოცარიც არ უნდა იყოს, მომხმარებელი მაუსს უარყოფითად შეხვდა და მისმა რეპუტაციამ მხოლოდ 1984 წელს, მაუსიანი "Apple Macintosh"-ის გამოსვლის შემდეგ დაიწყო გაუმჯობესება. აი მაუსიანი "მაკი": ეს მაუსებიც მაკისაა, მაგრამ უკვე 1986 წლის მოდელი: მას შემდეგ შეიცვალა დიზაინი, მექანიზმები, ღილაკების რაოდენობა... ამდენს არ ვილაპარაკებ და გადავალ შემდეგ ნაწილზე... 3. ბურთულიანი მაუსი ბურთულიანი მაუსი 70-იანი წლებით თარიღდება. მისი მოქმედების პრინციპი უკიდურესად მარტივია - ორი, X და Y ღერძი ბურთულას უკავშირდება და მისი მეშვეობით მოდის მოძრაობაში. აი ასეთია მექანიკური, ანუ ბურთულიანი მაუსი შიგნიდან: ეს კი მისი სქემაა: 1. მაუსის მოძრაობით ბურთულაც მოძრაობს; 2. ბურთულასთან დაკავშირებული X და Y ღერძებიც მოძრაობაში მოდის; 3. ოპტიკური კოდირების დისკებს ნახვრეტები აქვთ, რომლებშიც... 4. ... ინფრაწითელი LED-ები ანათებს დაბოლოს... 5. ... სენსორი აგროვებს ინფორმაციას გატარებული ინფრაწითელი სხივების რაოდენობაზე და ამის მიხედვით გზავნის იმპულსებს კომპიუტერში. 4. ოპტიკური მაუსი ოპტიკური მაუსი, რომელმაც ჩვენამდე შედარებით გვიან მოაღწია, სინამდვილეში თურმე 80-იან წლებში შეიქმნა. მასზე ორი სხვადასხვა ადამიანი სრულიად დამოუკიდებლად მუშაობდა, შედეგიც, რათქმაუნდა, განსხვავებული აღმოჩნდა. პირველ მოდელს სპეციალური "მაუსპედი" მოყვებოდა, რომელზეც უჯრედები იყო დახაზული. ეს იმისთვის, რომ მაუსს X და Y ღერძები "წაეკითხა". მეორე მოდელს ასეთი რამ არ სჭირდებოდა და სწორედ ის გახდა სერიული მოდელი და Xerox-ის კომპიუტერებთან ერთად იყიდებოდა...სურათზე - Xerox-ის ოპტიკური მაუსის ოპტიკური სენსორი. თანამედროვე ოპტიკური მაუსები შემდეგი პრინციპით მუშაობენ - ოპტიკური სენსორი (რომელსაც წამში 1500-მდე კადრის დაჭერა შეუძლია) "კითხულობს" მის ქვეშ არსებულ ზედაპირს, გადასცემს მის მოძრაობაზე ინფორმაციას გმოსახულების გადამამუშავებელ ჩიპს, რომელიც უკვე კომპიუტერში გზავნის ინფორმაციას X და Y კოორდინატების ცვლილების შესახებ. სურათზე - Microsoft-ის მაუსის ოპტიკური სენსორი და გამოსახულების გადამამუშავებელი რახან ოპტიკურს ვეხები, უნდა აღვნიშნო ისიც, რომ ზოგიერთ მაუსს ჩვეულებრივი დიოდის მაგივრად ინფრაწითელი დიოდი აქვს, რაც ბევრად ზრდის ენერგოეკონომიურობასა და მაუსის სიზუსტეს. თუმცა ყველაზე ზუსტი ლაზერული მაუსებია. ისინი ზედაპირის წაკითხვისთვის ინფრაწითელ ლაზერის სხივს იყენებენ. სურათზე - Logitech-ის ოპტიკური მაუსი. მაუსის კიდევ ერთი საინტერესო ვარიანტია ინერციული, ანუ "გიროსკუპული" ხელწრუწუნა. მას არ სჭირდება არანაირი სამუშაო ზედაპირი - ასეთ მაუსს კორპუსში აქვს მოძრაობის სენსორი, რომელიც "იჭერს" მაუსის გადაადგილებით გამოწვეულ ინერციის ძალებს და ამის მიხედვით საზღვრავს X და Y ღერძების მდებარეობას. რათქმაუნდა ასეთი მაუსი ნებისმიერ ზედაპირზე მუშაობს, "ჰაერში" მუშაობის შესაძლებლობა მისი მხოლოდ ერთ-ერთი დამატებითი ფუნქციაა. 5. 3D-მაუსი ცნობილია სახელებით "bat" და "flying mouse" (ღამურა და მფრინავი თაგვი). მისი მთავარი განმასხვავებელი ნიშანი, როგორც უკვე ხვდებით ისაა, რომ ასეთ "ღამურას" სამგანზომილებიანი სივრცის აღქმა შეუძლია და შეუცვლელია 3D მოდელირებაში და CAD პროგრამებში. სურათზე ერთ-ერთ ასეთ "ღამურას" - 3Dconnexion SpaceNavigator-ს ხედავთ: 6. ინტერფეისი თავდაპირველად მაუსისთვის გამოიყენებოდა RS-232 ინტერფეისი (ქვედა ორი): ამავე დროს Apple-ს კომპიუტერებისთვის არსებობდა ცალკე ინტერფეისი - ADB (Apple Desktop Bus): 1987 წლიდან ორივე ინტერფეისი ახლადშექმნილმა PS/2-მა ამოაგდო მოხმარებიდან: ბოლოს PS/2-ი USB-მ თანამდებობიდან "გადააყენა" მისი უდავო უპირატესობის გამო... 7. ძირითადი ოპერაციები მარცხენა კლავიშით ერთი დაწრუწუნება - ობიექტის მონიშვნა. ორი კლიკი (მარცხ.) - ობიექტის გააქტიურება. სამი კლიკი (მარცხ.) - ორი კლიკის "სწრაფი" ვერსია. მარჯვენა კლავიშით დაწრუწუნება - ობიექტის კონტექსტური მენიუს გამოყვანა. მარცხენა კლავიშით კლიკი და ხელის აუღებლად მაუსის გაწევა - გათრევა (Drag). ეჭვი არ მეპარება, რომ ეს ყველამ იცოდით, მაგრამ მაინც იყოს....... 8. ღილაკები. რამდენი გვჭირდება? თავდაპირველად მაუსს მხოლოდ ერთი ღილაკი ჰქონდა, რომელიც თანამედროვე მარცხენა ღილაკის ფუნქციას ასრულებდა. სხვათაშორის 2005 წლამდე გამოსულ მაკინტოშის კომპიუტერებს სწორედ ერთღილაკიანი მაუსები მოყვებოდა, რომელთაგან ერთ-ერთსაც სურათზე ხედავთ: 2005 წელს Apple-მ წარმოადგინა "Mighty Mouse", რომელსაც 4 ღილაკი აქვს. შესაძლებელია ოთხივე მათგანის სხვადასხვა ფუნქციით აღჭურვა ადრე ჩვეულებრივი ამბავი იყო სამღილაკიანი მაუსი: იგი 1995 წლიდან თანდათანობით შეცვალა სქროლიანმა (scroll) მაუსმა, რომლის სქროლერს მესამე ღილაკის ფუნქციაც აქვს შეთავსებული. ამასთან ერთად სქროლერს "პეიჯის" ზევით-ქვევით მოძრაობა და Ctrl კლავიშთან ერთად გამოყენებისას - გამოსახულების გადიდება-დაპატარავების ფუნქციაც აქვს. ცხადია არც სამი, არც ოთხი ღილაკი მაქსიმუმი არ არის - გეიმერებისთვის იქმნება ბევრღიალკიანი მაუსები სპეციალური გირებით (სიმძიმის ცენტრის კორექციისთვის). ერთ-ერთი ასეთი მაუსი - Logitech G5 სურათზეა წარმოდგენილი. 9. მაუსის სიჩქარე. ძველად მაუსების სიჩქარე აღინიშნებოდა სიდიდით PPI (pulse per inch -პულსი დუიმზე). თანამედროვე მაუსის სიჩქარე იზომება ერთეულით "CPI" (Count Per Inch - "დათვლა დუიმზე"). თუმცა მომხმარებლები და მწარმოებლები სულ სხვა ერთეულს - DPI(Dots of pointer motion per inch - მაუსის მანიშნებელის მოძრაობის წერტილების რაოდენობა დუიმზე)-ს მიუთითებენ. რეალურად CPI უცვლელი სიდიდეა, DPI კი - ცვლადი. მაგრამ პროგრამას (ოპ. სისტემას) შეუძლია შეცვალოს DPI ისე, რომ იგი CPI-ზე მეტი, ან ნაკლები იყოს. ახლა უკვე ყველაფერი დაწვრილებით იცით "ხელწრუწუნაზე". ყველას დიდი მადლობა ყურადღებისთვის :rolleyes: